vCritic: Selfish Driftwood
Thử tưởng tượng thế này, bạn đang rơi xuống từ một độ cao khủng khiếp. Hay đang đối diện trước một họng súng chỉ chực nổ trong giây lát. Hay một con cá sấu đang ngoạm lấy bạn và cố lôi bạn xuống dưới vũng bùn lầy. Hoặc một samurai vừa rút kiếm ra khỏi bao rồi đâm xuyên qua bụng bạn…
Bạn sẽ làm gì?
Nếu bạn là một nhân vật trong phim, nhiều khả năng bạn sẽ phải mở miệng và thét lên một trong những hiệu ứng âm thanh nổi tiếng bậc nhất tại Hollywood, hay vốn dĩ vẫn là một trò đùa trong giới làm phim nơi đây bấy lâu nay. Có thể bạn chưa bao giờ nghe nói tới Tiếng thét Wilhelm, nhưng thực tế là bạn đã từng nghe thấy nó phải tới cả trăm lần trong các bộ phim nổi tiếng nhất của Hollywood rồi! Nó đã được sử dụng đi sử dụng lại trong suốt hơn nửa thế kỷ vừa qua, chẳng hạn như trong cả sáu tập phim Star Wars, ba tập đầu của Indiana Jones, hai trong số bộ ba phim Lord of the Rings và hơn 200 bộ phim khác, từ The Wild Bunch cho tới Kill Bill.
Giờ thì hãy tạm trở lại với con cá sấu nhắc tới ở đầu bài. Câu chuyện về Tiếng thét Wilhelm bắt đầu năm 1951, trong bộ phim cao bồi viễn Tây Distant Drum với sự góp mặt của Gary Cooper. Trong một cảnh quay, nhóm của Cooper phải lội qua đầm lầy, và bất ngờ một người trong nhóm bị cá sấu đớp rồi lôi xuống nước. Các kĩ sư âm thanh phải thu âm lại tiếng thét ở cảnh này trong quá trình thực hiện hậu kỳ. Tiếng thét của một người bị cá sấu cắn không hề dễ thể hiện chút nào. Nghệ sĩ lồng tiếng lấy một hơi thật sâu “Aaaaagh!” Nghe không quằn quại đau đớn cho lắm! “Aaaaaaow!” Các nhân viên dựng âm thanh cảm thấy không hài lòng, tiếng thét trước còn hay hơn nhiều. Lần thứ ba “Aaaoooohh!” Thậm chí còn tệ hơn nữa! Mọi người cần một tiếng thét thực sự chứ không chỉ có “Ối” lên như thế. Người diễn viên lồng tiếng hít một hơi thật sâu và rồi “AAAAAOOOOOORRRGGGGHHH!”
Chính xác thì tiếng thét này thế nào nhỉ? The thé. Tuyệt vọng. Không gượng ép. Đầy đau đớn xen lẫn cả vẻ ngạc nhiên. Và thế là Warner Bros có tiếng thét “cá sấu” của riêng họ và lưu trữ nó trong thư viện hiệu ứng âm thanh của bổn hãng.
Nhưng trong suốt hai năm kể từ sau Distant Drum, tiếng thét hãi hùng đó đã im bặt. Chỉ cho tới khi Binh Nhì Wilhelm dừng lại nhồi tẩu thuốc giữa vùng đất của người da đỏ trong bộ phim viễn Tây năm 1953, The Charge at Feather River. Rõ là một hành động ngốc nghếch! Từ đâu đó một mũi tên của người da đỏ được bắn ra. Người dựng âm thanh muốn có một chút gì đó thật thú vị, và thế là tiếng thét trong Distant Drum đã có đất dụng võ.
Binh nhì Wilhelm xấu số trong The Charge at Feather River
Họ đã sử dụng tiếng thét sởn gai ốc của Wilhelm thêm hai lần nữa trong bộ phim và nó nhanh chóng trở thành một hiệu ứng âm thanh được ưa thích của những chuyên gia về âm thanh tại Warner Bros. Trong suốt ba thập niên sau đó, tiếng thét này đã vang lên trong khắp mọi bộ phim, từ Them! năm 1954 tới The Green Berets năm 1968 và cả The Wild Bunch nữa. Gần như chẳng một ai để ý tới điều đó…
Được tìm thấy lại trong không gian!
Làm việc tại khoa điện ảnh đại học Nam California, nhà biên tập âm thanh tài năng Ben Burtt cùng hai người bạn là Rick Mitchell và Richard Anderson có cơ hội được theo dõi rất nhiều bộ phim, hay nói đúng hơn, là lắng nghe chúng. Họ bắt đầu để ý thấy những tiếng thét vang vọng trong nhiều bộ phim không phải là nghe quen quen nữa mà đích xác là tới cùng từ một hiệu ứng âm thanh! Và tới năm 1974, họ thậm chí đã lồng nó vào bộ phim nhái The Scarlet Blade do chính họ thực hiện.
Ben Burtt
Hai năm sau, Burtt có cú bứt phá lớn nhất trong sự nghiệp của bản thân. Một đạo diễn trẻ có tên George Lucas thuê ông về xử lý hiệu ứng âm thanh trong một bộ phim đầy tham vọng mang đề tài phiêu lưu khoa học giả tưởng có tên là Starwars. Được phép nghiên cứu kho tài liệu của một số studio để có thể tạo ra những âm thanh hoàn toàn mới (chẳng hạn như kết hợp tiếng gấu, chó, sư tử, hải mã thành tiếng gầm của Chewbacca, kết hợp tiếng rè rè khi không bắt được sóng TV và tiếng ù ù của một chiếc máy chiếu cũ cỡ 35 li cho tiếng gươm ánh sáng…), Burtt đã lần ra được dấu bản ghi âm gốc tiếng thét mà mình vốn ưa thích bấy lâu nay. Ông gắn cho nó cái tên “Wilhelm”, theo họ của nhân vật thét lên và gắn nó vào trong cảnh một tên lính Stormtrooper của Đế chế rơi xuống từ một mép vực.
Một tiếng thét đặc biệt!
Kể từ đó, dường như Burtt bị đôi chút ám ảnh. Khi Tiếng thét Wilhelm đã được lưu lại cẩn thận trong thư viện hiệu ứng tại Skywalker Sound, ông bắt đầu lồng ghép nó vào tất cả các dự án mà ông tham gia, từ Indiana Jones cho tới Willow. Nó trở thành dấu ấn âm thanh của Burtt, cũng như Richard Anderson. “Chúng tôi bắt đầu đưa Tiếng thét Wilhelm vào trong những bộ phim mà chúng tôi tham gia và nó đã trở thành một thủ thuật giúp nâng tầm người sử dụng nó,” Anderson hồi tưởng lại. Và ông không hề đùa! Anderson đã sử dụng Tiếng thét Wilhelm trong một số bộ phim lớn nhất của Hollywood ba thập kỷ qua, như Poltergeist, Batman Returns, Beauty and the Beast và The Fifth Element. Khi những người “săn tiếng động” khắp Hollywood bắt đầu lén đưa tiếng thét này vào trong phim, sẽ không mất mấy thời gian để những đạo diễn lớn nhất nơi đây hiểu ra giá trị của “câu chuyện hài hước” kể trên. Có thể kể tới Tim Burton (dùng ba lần trong Planet of the Apes), Quentin Tarantino (hai lần trong Kill Bill: Vol. 1), Peter Jackson (The Two Towers, The Return of the King và King Kong), và Guillermo del Toro (Hellboy).
Wilhelm còn có mặt trong cả Family Guy
Nhưng vẫn còn một bí ẩn chưa được vén màn. Ai là người thể hiện tiếng thét đó? Danh tính của ông đã chìm trong bí mật suốt hơn 50 năm. Và phải tới lúc thực hiện loạt phim Star Wars mới, Ben Burtt mới khám phá ra một file có tên gọi Distant Drums trong kho lưu trữ của Warner Bros. Nó có chứa danh sách bốn diễn viên tới ghi âm thêm thoại. Và sau khi nghiên cứu kĩ lưỡng giọng nói của họ, Burtt đã nhắm ra được một người duy nhất.
Sheb Wooley đã kiếm tiền nhờ vô số các bộ phim cao bồi viễn Tây trước khi trúng lớn với việc viết và thu âm ca khúc Purple People Eater năm 1958. Ông sắm vai một tay súng lén bám theo Gary Cooper trong High Noon và tham gia vai phụ trong các bộ phim như Giants, The Outlaw Josey Wales và Silverado. Còn trong Distant Drums, sự xuất hiện trong vai một người lính và với tư cách nghệ sỹ lồng tiếng thu âm của ông không hề được ghi lại ở cuối phim. Nhưng khám phá của Burtt là quá muộn, bởi Wooley đã chết vì bệnh máu trắng năm 2003, làm mất đi mọi cơ hội xác minh câu chuyện này. Tuy vậy, vợ của Wooley hồi tưởng lại rằng, chồng bà vốn vẫn luôn kiêu hãnh khi kể lại về tài năng trong việc thể hiện tiếng thét lúc sắp phải giã biệt cuộc đời trong các bộ phim của Hollywood. “Sheb luôn đùa về chuyện mình giỏi giang thế nào trong chuyện gào thét và chết trong phim,” bà Linda Dotson-Wooley kể lại. “Tôi có biết tiếng thét của ông ấy xuất hiện trong một vài bộ phim, những bộ phim cao bồi viễn Tây cũ kỹ, nhưng không hề biết tới Star Wars hay các bộ phim khác.”
Sau khi Burtt hoàn thành công việc trong Revenge of the Sith, rồi rời khỏi hãng Lucasfilm để tới Pixar, ông tuyên bố mình sẽ không bao giờ sử dụng lại Tiếng thét Wilhelm nữa. Liệu đây có phải là một sự kết thúc? Hoàn toàn không. Nó vẫn là một clip âm thanh kỳ quái bậc nhất và được lồng vào trong hết bộ phim này qua bộ phim khác. “Tôi nghĩ việc đặt dấu ấn lên bộ phim mà mình tham gia là một điều khôn ngoan,” – Rick Hinson, chủ tịch Hiệp hội âm thanh MPSE phát biểu. “Bằng cách đưa âm thanh đó vào trong phim.”
Vậy từ bây giờ bạn hãy thử chú ý lắng nghe xem… Khi nhân vật Indiana Jones của Harrison Ford thổi bay một điệp viên KGB nhờ cú đấm móc bằng tay trái, khi Người Dơi ghim chặt một gã đàn em của Joker bằng vũ khí batarang, khi Người Khổng Lồ Xanh nghiền nát một tay lính kém may mắn, hay khi Người Sắt đập bẹp một tên khủng bố xui xẻo. Thì Wilhelm vẫn đang giãy giụa và gào thét!
tổng hợp từ tạp chí Total Film
Bài viết đăng trên 2!Đẹp số 9, ra tháng 1/2009
P/S : Không tưởng tượng được “tiếng thét Wilhelm” là thế nào ư ? không sao, hãy xem và nghe một số lần Wilhelm được sử dụng trong điện ảnh nhé :
