Đạo diễn: Zack Snyder
Diễn viên: Billy Crudup, Jackie Earle Haley, Jeffrey Dean Morgan
Thể loại: Action | Fantasy | Sci-Fi | Thriller
vCritic: V+ – Đánh giá: 4,5 / 5 *
Ngay từ thế kỷ Công nguyên đầu tiên, giới triết gia đã tranh cãi nhau về câu thơ “Quis custodiet ipsos custodes?” của nhà thơ La Mã, Juvenal. Ai sẽ canh chừng những kẻ được giao trách nhiệm canh chừng người khác? Đó cũng đồng thời là tư tưởng xuyên suốt bộ phim Watchmen (Những kẻ canh chừng) chuyển thể từ 12 tập truyện tranh cùng tên của tác giả Alan Moore và họa sỹ Dave Gibbons.
Watchmen là câu chuyện về những anh hùng và siêu anh hùng, nhưng cả bộ truyện tranh lẫn phim chuyển thể đều không coi tính anh hùng là một chất liệu để khai thác mà coi đây là một đối tượng để mổ xẻ nghiên cứu. Tác giả Alan Moore cho biết, ông tiếp cận Watchmen từ ý tưởng “Tất cả sẽ bắt đầu bằng cái chết của một anh hùng. Để khám phá những bí ẩn đằng sau cái chết này, người đọc sẽ có cơ hội được đi sâu vào thế giới nội tâm của những nhân vật anh hùng khác”. Rõ ràng đó không phải là hướng tiếp cận thông thường của một câu chuyện về siêu anh hùng, có thể chính vì lẽ đó mà Watchmen đã trở thành bộ truyện tranh duy nhất lọt vào danh sách 100 tác phẩm tiểu thuyết hay nhất mọi thời đại của tạp chí Time.
Ý thơ tranh cãi được Watchmen gián tiếp giới thiệu ngay từ đầu trong cảnh phim nhân vật The Comedian giết hại một phụ nữ Việt Nam. Cảnh phim đề cập rất rõ ràng mối quan hệ giữa những kẻ canh chừng và những người được canh chừng. Nhân vật Dr. Manhattan là người duy nhất có đủ quyền lực để canh chừng những “kẻ canh chừng”, trong trường hợp cụ thể này là ngăn cản The Comedian giết người, tuy nhiên với tâm lý phức tạp cộng thêm sự xem thường giá trị của con người, Dr. Manhattan đã gần như gạt bỏ tính trách nhiệm ra khỏi quyền lực của mình. Đoạn phim này chính là phần đặt vấn đề của tư tưởng cả bộ phim, đáng tiếc là cơ quan kiểm duyệt Việt Nam đã vội vã cắt bỏ khiến khán giả không thể thưởng thức và cảm nhận bộ phim một cách trọn vẹn.
Với thời lượng gần 3 tiếng đồng hồ, Watchmen quá dài đối với những ai chỉ muốn khám phá kẻ đã giết hại The Comedian, bởi lẽ đây chỉ là một trong số rất nhiều chi tiết cần khám phá, bao gồm một lượng ẩn dụ khá đậm đặc. Một trong số đó là nhân vật Dr. Manhattan. Với quyền lực tuyệt đối, Dr. Manhattan là vũ khí quyết định của Mỹ, đến nỗi có người đã phải thốt lên: “Chúa trời hiện hữu, và ông ấy là người Mỹ” để ám chỉ nhân vật này. Rất đáng ngạc nhiên là chi tiết này đã không thể trở thành lý do để các nhà kiểm duyệt phim nên giảm bớt sự nhiệt tình của mình. Người Việt Nam sẽ không tự ái khi phải chứng kiến cảnh Dr. Manhattan và nữ thần Valkyrie cùng hiện ra, chỉ tay vào những chiến sỹ quân giải phóng để đem lại thắng lợi cuối cùng cho người Mỹ tại chiến trường Việt Nam. Chẳng có lý do gì để phải tự ái khi chính người Mỹ đã gián tiếp tuyên bố rằng Mỹ chỉ có thể chiến thắng nếu… “Chúa trời hiện hữu, và ông ấy là người Mỹ”.
The Comedian có lẽ là nhân vật sinh động nhất trong Watchmen. Là anh hùng duy nhất mang sắc cờ Mỹ trên trang phục và cũng là nhân vật duy nhất lĩnh sẹo từ cuộc chiến tranh Việt Nam, chính vì thế cũng có thể nói The Comedian đã đại diện cho cả nước Mỹ. Nếu hình ảnh người phụ nữ mang thai bị The Comedian ruồng bỏ và giết hại là ẩn dụ cho sự dính líu của nước Mỹ tại chiến trường Việt Nam, thì hình ảnh vết sẹo do người phụ nữ này gây nên trên khuôn mặt y lại là ẩn dụ của hậu quả mà nước Mỹ phải gánh chịu từ cuộc chiến tranh. Vết sẹo đã khiến nụ cười vốn ngạo nghễ của The Comedian trở nên méo mó, như nét tô điểm cho chất Pagliacci trong phong cách hài hước đầy mỉa mai của y: mỉa mai như những giọt nước mắt trên khuôn mặt kép hài, mỉa mai như vết máu trên bộ mặt hạnh phúc. Một trong những câu thoại hay nhất của Watchmen là khi nhân vật Nite Owl 2 hỏi: “Điều gì đã xảy ra với giấc mơ Mỹ?” The Comedian trả lời: “Nó đã trở thành hiện thực, anh đang nhìn thấy nó đấy,” trong khi chỉ vào đám đông cuồng nộ đang phá phách và đòi giải tán nhóm người vẫn luôn tự cho mình là “Những kẻ canh chừng”.
Watchmen có một loạt những yếu tố có có thể liên kết để từ đó suy ra những vấn đề sâu xa hơn: Đó là vở Die Walkuere của Richard Wagner và triết lý của Nietzche. Đây chính là 2 nhân tố đã bị Hitler lạm dụng để xây dựng nên hệ tư tưởng cực đoan của chủ nghĩa Quốc Xã. Nếu xâu chuỗi những yếu tố này, cộng thêm phông nền của câu chuyện về những siêu anh hùng, chúng ta có nhìn thấy thấp thoáng trong Watchmen khái niệm Uebermensch (người siêu việt) của Nietzsche. Khái niệm này loại bỏ sự tồn tại của Chúa và trao cho “người siêu việt” khả năng kiến tạo những giá trị mới để phù hợp với sự vận động của thế giới. “Người siêu việt” có thể tự định đoạt tính thiện và ác để phục vụ mục tiêu cuối cùng. Trong Watchmen, tất cả những anh hùng và siêu anh hùng đều có những giá trị riêng, thế nhưng chỉ duy nhất nhân vật Ozymandias là có đầy đủ phẩm chất của một Uebermensch. Ngoài trí tuệ xuất chúng để thích ứng với mọi hoàn cảnh, nhân vật này còn có thể xóa nhòa ranh giới giữa thiện và ác để ngăn cản thế giới khỏi chiến tranh hạt nhân. Và rõ ràng yếu tố quyết định việc Ozymandias là một Uebermensch chứ không phải Dr. Manhattan, với quyền lực tuyệt đối, là vì nhân vật này dám đứng ra nhận trách nhiệm đối với nhân loại thay vì coi thường những giá trị nhân bản. Ngoài ra, Ozymandias còn có ngoại hình của một người chủng Aryan mà Hitler luôn rao giảng là thượng đẳng. Cũng không phải là ngẫu nhiên khi Ozynamdias tự coi mình là người thông minh nhất thế giới và bị Roschach ví với Hitler.
Bộ phim Watchmen còn đề cập đến một loại sức mạnh khác, sức mạnh của ngôn ngữ điện ảnh. Đạo diễn Zack Snyder một lần nữa khẳng định được tài năng, vốn đã sớm được thừa nhận từ bộ phim 300, khi chuyển thể thành công bộ truyện tranh từng bị coi không thể đưa lên màn bạc. Không chỉ dừng lại ở việc tóm gọn sự thể hiện phong phú, hay làm mượt mà những chi tiết sạn trong truyện, Zack còn biết vận dụng tối đa sức thể hiện đặc thù của điện ảnh. Trong nguyên tác của Moore, bối cảnh sự leo thang của nguy cơ diễn ra cuộc chiến tranh hạt nhân được khai thác gián tiếp thông qua các phương tiện truyền thông. Bộ phim chuyển thể về cơ bản cũng sử dụng lại cách này, nhưng Zack đã đẩy được kịch tính lên cao hơn khi bất ngờ hướng khán giả đến một bộ phim thuộc hàng kinh điển về cuộc đối đầu hạt nhân giữa Mỹ và Liên Xô. Trong cảnh tổng thống Mỹ quyết định khởi động bộ máy chiến tranh, Zack đã tái hiện chính xác bối cảnh phòng họp chiến lược trong bộ phim Dr. Strange Love or: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb của đạo diễn Stanley Kubrick. Chính nhờ những yếu tố như vậy, Watchmen đã chinh phục được cả những khán giả điện ảnh chưa từng đọc qua bộ truyện tranh.
Trong lễ công chiếu Watchmen ở London, nam diễn viên Jackie Earle Haley, người đóng vai Rorschach, đã cho biết, tình hình chính trị thế giới hiện nay có rất nhiều liên hệ với bộ phim. Mặc dù không có những tuyên bố hợm hĩnh kiểu như “Chúa trời hiện hữu, và ông ấy là người Mỹ”, nhưng không phải vì thế mà tư tưởng “thế thiên hành đạo” của người Mỹ không tồn tại, vấn đề chỉ là cách thể hiện: Tổng thống Mỹ George W Bush từng tuyên bố: “Chúa ở cùng phe chúng ta”. TNS John Kerry, một người ôn hòa hơn, thì tuyên bố: “Chúng ta cùng phe Chúa”. Quay trở lại với câu nói của một người Mỹ điển hình, The Comedian, “Vấn đề của giấc Mỹ là nó đang trở thành hiện thực…” phải chăng chúng ta đang chứng kiến điều đó ở Afghanistan, hay Iraq? Ngay cả khi liên hệ với thực tế, những kẻ có đủ khả năng canh chừng dường như vẫn chưa có sự trân trọng cần thiết đối với giá trị con người. Và câu hỏi “Ai canh chừng những kẻ canh chừng?” cũng vì thế mà chưa thể có lời giải đáp.
NTS
19/04/2009 at 2:18 PM
Dịch watchmen là những kẻ canh chừng thì hơi chán. Không phải là chán mà là kém.
V+
19/04/2009 at 9:51 PM
Tôi sẽ rất cảm kích nếu bạn đưa ra phương án dịch của bạn thay vì chỉ nhận xét một câu gọn lỏn mà ai cũng có thể nhận xét được như vậy
NTS
21/04/2009 at 9:23 AM
Thế này bạn ạ. Bài viết của bạn đăng đã được hơn hai tuần. Nếu ‘ai cũng có thể nhận xét được’ như bạn nói thì họ đã comment rồi. Điều tai hại là người đọc thì nhiều nhưng nhận ra và không bằng lòng với cái kém lại ít.
Lúc tôi viết gọn lỏn một câu này cũng đã sớm biết quả bóng sẽ bị đá trả lại cho mình.
Trả bóng cho người phê bình thì dễ. Nhận ra cái kém mới khó. Việc tôi có thể dịch hay hơn không và việc cách dịch của bạn chưa hay là hai vấn đề hoàn toàn riêng rẽ. Dù phương án tôi đưa ra kém hơn bạn đi nữa thì cũng không có nghĩa là cách dịch của bạn đã hay. Đi học được 5 6 thì phải phấn đấu 8 9, chứ không thể bảo bà con toàn 2 3 mà tự coi mình là học sinh giỏi, phải không ạ?
Nếu bạn thấy dịch thế ổn rồi thì nên phản bác bằng lập luận, và nếu bạn cũng thấy chưa hay thì nên phân tích tại sao đấy là phương án khả dĩ nhất, chứ đừng vội vàng bật tường lại cho tôi thế.
By the way, tôi thấy bài viết của bạn hơi nhiều trivia, nội dung thực chất lại ít. Review là để cho người đọc biết phim hay dở thế nào, chứ không phải để chứng minh mình biết rất nhiều về nó (dù là biết thật hay biết Google, Wiki). Dĩ nhiên thông tin bạn đưa ra sẽ hữu ích với người ham học hỏi, nhưng nếu tôi chỉ là an average audience không có nhu cầu tìm hiểu sâu xa thì những cái như khái niệm người siêu việt của Nietzche hay phòng họp bắt chước phim của Kubrick sẽ có ích gì? Gạt hết những cái trivia đi thì bài viết chỉ còn lại một nửa, trong khi những yếu tố chủ chốt như diễn xuất, quay phim, editing, CGI, âm nhạc, thậm chí cả cái black comedy rất nổi bật trong phim hoàn toàn không được đề cập đến.
V+
21/04/2009 at 10:41 AM
Tôi không có ý định “bật tường” lại cho bạn, vì tôi biết khi một người nào đó chê mình “kém” thì tất nhiên người đó đã tự coi mình là giỏi hơn tôi, và tôi thì lúc nào cũng muốn học hỏi từ người giỏi hơn. Ai lại không muốn chứ?
Về bài viết này, những vấn đề như quay phim, CGI, âm nhạc,… đã được đề cập quá nhiều trước đó rồi, chính vì thế tôi không muốn khai thác bộ phim theo hướng đó nữa, tôi muốn cung cấp một khía cạnh nhìn nhận khác cho người đọc. Tôi không úp mở việc đúng là tôi muốn thể hiện sự hiểu biết của mình về mối liên hệ giữa tư tưởng của Nietzche với bộ phim, cũng như một số điều mà bạn coi là trivia khác. Nhưng bạn cứ nghĩ mà xem, suy cho cùng có mấy ai viết review phim mà không muốn thể hiện sự hiểu biết của mình?
Dù sao cũng rất cám ơn comment của bạn, còn gì buồn bã bằng việc viết bài ra mà chẳng có ai thèm quan tâm.
youtamoutechi
22/04/2009 at 7:06 PM
Phải cám ơn bạn NTS đã quan tâm đến VNFCC trước đã
Xin được trình bày là hiện tại mới chỉ có 8 người viết, mỗi người có phong cách khác nhau, có thể hay, có thể chưa tốt nhưng cũng là để người đọc cảm thấy thú vị hơn là cả 8 người cùng một giọng. Hơn nữa, dù chúng tôi có thể chưa hài lòng 100% với nội dung bài viết nhưng, nếu như bài viết đạt được một số tiêu chuẩn nhất định mà không phạm phải những lỗi đáng sợ như spoiler hay làm sai lệch thông tin, có thể làm mất đi hứng thú của khán giả với bộ phim … thì chúng tôi nghĩ rằng không có lý do gì để không viết và không đăng cả. Xin được nói như vậy để bạn hiểu rõ hơn thôi.
Có lẽ bạn cũng là người có nhiều hiểu biết về phim ? Chúng tôi rất mong bạn thường xuyên ghé qua comment, đóng góp ý kiến ở cả những bài viết khác nữa . Hoặc nếu như bạn có hứng thú viết bài để chia sẻ với mọi người thì tốt quá, nếu được bạn gửi bài , chúng tôi sẽ cảm thấy rất vinh dự vì tiêu chí trước mắt của VNFCC là một cộng đồng mở viết bài vì niềm vui .
P/S : Thiết nghĩ vấn đề kiến thức của người viết từ đâu ra không phải là vấn đề đáng nói. Cá nhân tôi cho rằng google, wiki, imdb … là những tài liệu tốt để tìm hiểu kiến thức. Mỗi người trong cuộc sống đều có chuyên môn riêng, để đạt được trình độ cao thì google, wiki … không đủ, nhưng với một người ngoài chuyên môn thì việc có được những kiến thức cơ bản từ google, wiki không có gì là xấu xa cả. Đây là ý kiến cá nhân của riêng tôi.
NTS
24/04/2009 at 7:58 PM
Chào bạn.
Những thông tin tôi gọi là trivia chỉ là trivia nếu nhìn nhận nó theo tiêu chí của một bài review. Vì tôi thấy tác giả cho điểm 4, nên tôi hiểu đây là review và đánh giá nó theo tiêu chí ấy. Còn nếu là bài phân tích thì những thông tin này lại là cần thiết.
Wiki hay Google đều là những nguồn thông tin tốt, nhưng quan trọng hơn vẫn là cái originality của bài viết. Cái người viết nghĩ và cảm đối với tôi có giá trị hơn là cái họ trích dẫn. Thông tin tham khảo tôi nghĩ chỉ nên là gia vị mà thôi.
Về cách dịch, tôi nói chơi vậy thôi, thực ra không tệ. Đối với câu “They watch out for us, but who watch out for them?” thì canh chừng là lựa chọn tối ưu: họ canh chừng chúng ta, còn ai canh chừng họ? Có điều tên phim dịch như thế lại không xuôi, vì “những kẻ canh chừng” đọc hơi cụt, do tiếng Việt không nói như vậy, hơn nữa nội hàm của “canh chừng” rất hẹp và đơn giản.
Ở đây tôi nghĩ có hai cách dịch, một là dịch sát nghĩa đen, để khán giả tự hiểu nghĩa hàm ẩn sau khi xem phim. Như vậy có thể dịch là ‘Những kẻ gác đêm,” (thực tế là tông màu của phim rất tối, nên chữ đêm cũng có ý tứ của nó). Cách thứ hai là dịch theo ý tưởng của phim, song dùng một khái niệm có nội hàm rộng hơn, đó là ‘Những kẻ giám sát.’
Còn for fun thì có thể dịch thành Giám thị.
Saiyan
30/04/2009 at 11:28 PM
Nếu mà dịch như bạn NTS là “những kẻ giám thị” thì hơi chán ( nếu không muốn nói là quá kém cỏi ). Đây là một diễn đàn nghiêm túc, cần những nhận xét nghiêm túc, chứ không thể “nói chơi vậy thôi” như bạn NTS đã nói.
Bạn NTS có vẻ quan tâm đến việc dịch cho xuôi ( theo ý bạn NTS ) nghĩa Tiếng Việt quá nhỉ, thế thì sao bạn không dịch nốt những từ tiếng Anh trong phần bình loạn của bạn ra luôn đi? By the way? Trivia? an average audience? black comedy? review? originality? Nếu người khác là “an average audience” thì liệu có hiểu được những gì bạn bình loạn.
Bạn có nói “canh chừng là sự lựa chọn tối ưu”. Thế thì có cớ gì đâu khi tên phim dịch là “những kẻ canh chừng ” lại không xuôi?
Nói chung những điều bạn comment có quá nhiều mâu thuẫn.
Hãy tự vấn lại mình.
NTS
01/05/2009 at 7:44 AM
@Saiyan: Tôi không hề dịch là “Những kẻ giám thị” như bạn nói. Nếu điều tối thiểu cần làm khi tranh luận là đọc kỹ bài người khác bạn vẫn chưa làm được thì không nên bon chen làm gì. Tuy nhiên tôi cũng cố nói thêm với bạn mấy câu.
Ưu tiên của tôi không phải là dịch cho xuôi như bạn tưởng. Bằng chứng là tôi đưa ra hai cách dịch đi theo hai hướng khác nhau, chưa kể cách “dịch chơi”. Những từ tiếng Anh mà tôi dùng khi dịch sang tiếng Việt sẽ mất đi ít nhiều hàm nghĩa của nó, và tôi biết bạn V+ là người có thể hiểu tốt tiếng Anh, nên tôi không dịch ra làm gì.
Canh chừng chỉ là lựa chọn tối ưu trong văn cảnh mà tôi dẫn ra, chứ không phải cho cái tên. Tôi cũng đã nói qua là tại sao nó không ổn. Bất cứ cách dịch nào cũng chỉ có giá trị trong văn cảnh của nó. Cũng như “I love you” thì có thể dịch ra thành Anh yêu em mà cũng là Bố yêu con được. Đây cũng là một điều tối thiểu bạn nên hiểu nếu muốn bàn đến dịch thuật.
Tuấn Anh
01/05/2009 at 10:05 PM
“Watching out” còn có nghĩa là quan sát, để ý tới nhằm mục đích bảo vệ chứ ko chỉ là để mắt canh chừng, vì thế câu “They watch out for us, but who watch out for them?” cũng có thể dịch là “Họ bảo vệ chúng ta, nhưng ai che chở cho họ?”.
Nói chung câu này nhiều lớp nghĩa, căn bản là ko dịch sát đc.
Saiyan
02/05/2009 at 1:08 PM
Từ Tiếng Anh sang Tiếng Việt hoặc ngược lại (và giữa bất kì 2 ngôn ngữ nào đó), khi chuyển sang một ngôn ngữ kia, thì đều khó có thể bao hàm được đầy đủ nghĩa.
Và đúng như bạn Tuấn Anh đã nói:”Nói chung câu này nhiều lớp nghĩa, căn bản là ko dịch sát đc”.
Ấy thế mà ở comment đầu tiên của entry này, có người cứ muốn gân cổ lên cãi cố (có lẽ là muốn gây sốc, để được chú ý, để chứng tỏ tầm hiểu biết của mình cũng không kém gì V+), để rồi sau này cũng dịch chẳng ăn ai, hê hê.
NTS
02/05/2009 at 2:08 PM
@Saiyan: Tôi cố ý viết post đầu tiên như vậy là có mục đích, và khi mục đích đã đạt được thì tôi đã nói rất rõ với bạn V+ là tôi chủ động cường điệu hóa vấn đề. Còn mục đích ấy là gì thì tôi không có nghĩa vụ giải thích với bạn.
Nếu bạn muốn trao đổi về dịch thuật thì tôi sẵn sàng bồi tiếp. Còn nếu bạn muốn công kích cá nhân thì xin lỗi, tôi không chấp. Cách dịch của tôi có ăn ai không sợ rằng bạn chưa đủ tư cách nhận định, nhất là khi bạn đã thể hiện khả năng đọc hiểu quá kém của mình.
@Tuấn Anh: Chữ canh chừng không phải là không có hàm nghĩa bảo vệ. Chăng hạn khi bà mẹ dặn “con canh chừng em,” thì hiển nhiên canh chừng = bảo vệ. Tuy nhiên khi tách ra khỏi văn cảnh thì nghĩa này không dễ nhìn ra.
Việc một ngữ trong tiếng Anh mang nhiều nghĩa là điều bình thường, nhưng khi dịch ta phải căn cứ (again) vào văn cảnh. Vấn đề Moore đặt ra ở đây là một ẩn dụ xã hội. Chúng ta trao quyền lực cho tòa án, cảnh sát, quân đội, etc… Câu hỏi đặt ra là ai sẽ giám sát những người làm nhiệm vụ giám sát xã hội này, nếu họ biến chất (cho nên tôi mới dịch là Những kẻ giám sát, bạn Saiyan thân mến ạ).
Câu “không dịch sát được” rất dễ nói. Nhưng nếu bạn làm dịch thuật chuyên nghiệp thì bạn sẽ biết rằng dù không thể dịch sát thì cuối cùng bạn vẫn sẽ phải chọn một giải pháp. Vấn đề là chọn thế nào thôi. Cho nên tôi mới nói ở trong ngữ cảnh đó thì “canh chừng” là lựa chọn tối ưu. Tối ưu khác với hoàn hảo.
Saiyan
03/05/2009 at 12:00 AM
Hê hê tôi cũng đâu cần biết mục đích của bạn NTS đâu mà phải giải thích chi ?
Tôi thừa nhận rằng tôi không đủ tư cách công kích cá nhân bạn, vì tôi không phải là thánh.
Về cái chuyện dịch, hê hê, nếu một người hài hước hoặc làm trong ngành giáo dục thì có thể dịch chơi thành “Những kẻ giám thị” như bạn NTS đã dịch, có người còn dịch cho vui là “Những tên dòm trộm”, chả sao cả. Nhưng có điều là bạn NTS lại chối bỏ là mình đã muốn dịch chơi là “Những kẻ giám thị”, mặc dù cả thiên hạ đề thấy rõ rành rành ra đấy =)). Ăn có nói không sao ? Hay bạn NTS muốn dựng một vỏ bọc cho bản thân mình ? Để khi nhìn vào mọi người bảo: “NTS uyên bác lắm ý, am hiểu dịch thuật lắm đấy =))”
Bạn NTS có bảo “Đối với câu “They watch out for us, but who watch out for them?” thì canh chừng là lựa chọn tối ưu: họ canh chừng chúng ta, còn ai canh chừng họ?” Nhưng phần comment vừa rồi bạn lại dịch “canh chừng” thành “giám sát” ( chữ giám của thái giám, chữ sát của sát sinh =)), nghe thấy mà ghê .
Mình chả thấy có lý do gì mà “những kẻ giám sát” là một khái niệm có nội hàm rộng hơn “Những kẻ canh chừng” cả. Chẳng qua có người thấy sai và muốn bao biện. “Canh chừng” nghe còn hay hơn “giám sát”
Còn “những kẻ gác đêm” như bạn NTS dịch có nghĩa là chỉ canh gác ban đêm, còn ban ngày dù có chuyện gì thì cũng mặc kệ, ăn chơi cái đã =))
NTS
03/05/2009 at 12:40 AM
Tôi thấy rất nản với khả năng đọc hiểu kém cỏi của bạn, nên tôi sẽ hạ cố nói với bạn lần cuối cùng. Tôi dịch theo ba cách:
1. Những kẻ gác đêm. Tôi đã nói rất rõ, đây là cách dịch sát, và để khán giả tự hiểu nghĩa hàm ẩn khi xem phim. Tôi không hề nói đây là cách dịch tối ưu.
2. Những kẻ giám sát. Đây là cách dịch tôi cho là tối ưu, vì nội hàm của nó rộng nhất. Tại sao nó rộng nhất thì mời bạn tra từ điển. Còn nếu bạn không hiểu vì sao một từ Hán Việt lại có nội hàm rộng hơn từ thuần Việt thì tôi chỉ có thể nói là bạn quá dốt.
3. Câu nguyên văn của tôi: “Còn for fun thì có thể dịch thành Giám thị.” Hình như mắt bạn rất kém nên không thấy tôi viết hoa chữ Giám. Giám thị chứ không phải Những kẻ giám thị. Và tôi đã ghi rất rõ là FOR FUN.
Saiyan
03/05/2009 at 10:48 AM
Chài thật là cảm kích khi mà nhà ngôn ngữ học NTS đã cố gắng thức khuya, đến tận 0h40 chỉ để reply cái bình loạn vào lúc 0h của em, hê hê. Mặc dù bạn ý đã phải mất đến 40′ để suy nghĩ sao để comment cho phải đạo. Chắc bây giờ bạn ý đang canh me trên diễn đàn này, chờ mình reply là nhảy vào ngay
Ở comment đầu tiên ngày 19-4, bạn có bảo “Dịch watchmen là những kẻ canh chừng thì hơi chán. Không phải là chán mà là kém”. Nhưng sau đó có người hỏi lại là dịch sao cho phải đạo, thì bạn ý… bí, và muốn đôi co thêm 1 tẹo. Sau 5 ngày suy nghĩ, trằn trọc, đến ngày 24-4, bạn NTS đã nghĩ ra được phương án trả lời (mặc dù vẫn chưa thuyết phục đc người khác), có điều đến lúc đó chẳng ai còn muốn chấp NTS nữa (V+ và youtamoutechi ). Và hiển nhiên lúc đó comment xong, thấy không có ai reply, có người nghĩ mình đã đúng lắm đây (thực ra họ không thèm chấp).
Mình chỉ là 1 người ghé ngang qua, nhưng thấy khó chịu vì cái kiểu comment “đốp chát” của NTS quá, nên thôi thì bon chen tý, mang tiếng nhiều chuyện cũng được, còn hơn để kẻ khác tự nghĩ là mình giỏi, ko ai nói được, nên tự đắc lắm đây
Bạn ý có bảo là “giám sát” có nội hàm rộng hơn “canh chừng”. Nhưng chắc đó là ý kiến của cá nhân bạn ý. Hỏi nó khác ra làm sao thì “nhà ngôn ngữ học” không giải thích đựợc, và bảo tự… tra từ điển. Nhưng mà tôi thích nghe giải thích đấy.
Bạn có bảo “giám sát” là tối ưu dành cho tên phim. Nếu tên phim mà quả thực đáng đặt là “những kẻ giám sát” thì quả thực quá không được. Nghe từ giám sát thấy nặng nề quá, khán giả mà nghe thấy chắc không ai coi quá. Từ ám sát nghe còn hay hơn =)) Hay là phim làm về nghề xây dựng kiến trúc à, những nv chính là những kẻ giám sát thi công à =)).
NTS đã từng chê ng viết entry này là kém, thế thì chắc hắn NTS review phim phải hay lắm, vậy mà đi khắp trang này chẳng thấy bài nào “written by NTS” cả. Thể hiện sự hiểu biết của mình cho mọi người biết đi chứ.
Dù gì cũng phải cám ơn NTS cho cái sự thức khuya (đến 0h40) chỉ để reply cái comment của iem. Còn gì buồn bã hơn ngoài việc mình comment mà chẳng có ai reply. Nhất là việc reply lại đc thực hiện vào lúc khuya khoắt như thế, khi mà mọi ng đã chìm vào giấc ngủ say
Bye bye !
Sayuri
04/05/2009 at 12:56 AM
Chẹp, em đọc comment của hai bác Saiyan và NTS qua lại mà thấy thật là khâm phục, hai bác lý luận đâu ra đấy. Nhưng em cũng cảm thấy việc bác NTS nói dịch Watchmen như bạn V+ là “Những kẻ canh chừng” là chán, kém là không được hợp lý lắm vì ít ra dịch là “canh chừng” cũng tương đối dễ hiểu và truyền tải được ý rồi (vì theo cá nhân em “canh chừng” vừa mang được ý “giám sát” vừa mang được ý “bảo vệ”). Em thấy comment nên mang tính xây dựng nhiều hơn là bắt bẻ để cho mọi người thấy mình giỏi. Bản dịch của mỗi người không phải lúc nào cũng giống nhau y hệt, vì dịch tuy là từ Ngôn ngữ nguồn (Source Language) của một người khác nhưng khi dịch sang Ngôn ngữ Đích (Target language) thì đã mang màu sắc cá nhân rồi. Hehe em comment thế này không phải có ý show off gì đâu (vì cũng chẳng có gì mà show) nhưng tại em thấy bác NTS có vẻ uyên thâm quá nên không dám comment hời hợt. Ngoài rạp dịch là Người hùng báo thù, còn với em nếu đã gây tranh cãi như vậy thì có khi cứ để nguyên tên Watchmen, coi như một danh từ chỉ riêng “những kẻ canh chừng” này.
miumiu
04/05/2009 at 3:35 PM
Đầu tiên là “Dịch … hơi chán. Không phải là chán mà là kém.”
Sau đó là “Về cách dịch, tôi nói chơi vậy thôi, thực ra không tệ.”?!
“Điều tai hại là người đọc thì nhiều nhưng nhận ra và không bằng lòng với cái kém lại ít.” nói.
NTS
04/05/2009 at 8:58 PM
Bạn Miumiu tinh tế quá nhỉ? Tôi đã viết rất rõ rằng “tôi nói chơi vậy thôi.” Không lẽ bạn không hiểu “nói chơi” là thế nào? Cũng như tóc bạn đẹp mà tôi chê xấu, tới khi bạn khóc lóc om sòm tôi mới bảo là nói chơi (câu này cũng là nói chơi, có thể tóc bạn không đẹp và bạn cũng không mau nước mắt, đừng bắt bẻ tôi à). Mà đã chơi thì phải chơi cho trót. Khi bạn V+ đưa ra câu trả lời làm tôi thỏa mãn thì tôi thừa nhận ngay là mình nói chơi. Chứ thừa nhận ngay từ đầu thì còn chơi nỗi gì?
@Sayuri: Nếu muốn chứng minh mình giỏi thì tôi có nhiều cách dễ dàng và nhanh gọn hơn nhiều. Vấn đề không phải là bạn “cảm thấy” từ nào hay hơn, vì cảm giác mỗi người đều có thể sai lầm. Ở đây tôi dựa trên phân tích từ tố, từ nguyên, bối cảnh, ý tứ của truyện và phim, chứ không phải vì “cảm thấy” cái nào hay hơn. Tôi căn cứ vào chính câu “Quis custodiet ipsos custodes?” mà bạn V+ trích dẫn. Dễ nhận thấy đây là từ nguyên của chữ custody trong tiếng Anh. Mà ta dịch custody là gì? Giám hộ (trẻ em). Nghĩa là giám sát + bảo hộ. Bạn nói rằng canh chừng cũng có hàm nghĩa bảo vệ, vậy tại sao ta không dịch custodian thành người canh chừng trẻ em? Tương tự, put someone in custody là tạm giam. Nghĩa là đặt người đó dưới sự giám sát của cảnh sát.
Giám sát có sự khái quát và trừu tượng cao về nghĩa, do đó có nội hàm rộng hơn canh chừng rất nhiều. Tiếng Việt có rất nhiều từ mang thành tố giám: giám thị, giám khảo, giám đốc, giám chế… Canh chừng chỉ một hành động cụ thể, bởi vậy có nội hàm và phạm vi sử dụng hẹp, và nếu thiếu bổ ngữ thì nghe rất cụt. Canh chừng ai, canh chừng cái gì?
Nội hàm của giám sát không có giới hạn về thời gian. Khi ta nói tôi được giao nhiệm vụ giám sát kẻ tình nghi thì yếu tố thời gian rất mở: có thể là một tiếng, một tuần, một năm. Còn “canh chừng kẻ tình nghi” rõ ràng là một nhiệm vụ ngắn hạn, vì “chừng” có hàm ý thời gian rõ rệt.
Giám sát có hàm nghĩa về quyền lực của chủ thể với khách thể rất mạnh, đây là yếu tố rất quan trọng, vì nó liên quan đến ý tưởng về quyền lực tuyệt đối và lũng đoạn quyền lực trong phim. Tôi giám sát anh, nghĩa là tôi có một quyền lực nào đó đối với anh. Còn tôi canh chừng anh thì chưa chắc. Con vẹt cũng có thể canh chừng kẻ trộm, nhưng nó chẳng hề có quyền lực gì đối với tên trộm cả.
R W O
05/05/2009 at 1:01 AM
Mình buồn cười quá
Lời khuyên cho tất cả các bạn đang đầu tư chất xám vô mục comment này: http://tinyurl.com/bkckjg
Enjoy
sundy2211
06/05/2009 at 4:58 AM
How about “Ai dòm ngó những kè nhìn trộm”? ;p
Chelski
07/05/2009 at 12:52 AM
“Đối với câu “They watch out for us, but who watch out for them?” thì canh chừng là lựa chọn tối ưu: họ canh chừng chúng ta, còn ai canh chừng họ?”
“2. Những kẻ giám sát. Đây là cách dịch tôi cho là tối ưu, vì nội hàm của nó rộng nhất”
======> Nếu như NTS đã nói thế có nghĩa là tên phim và thông điệp của phim có thể đc nói như sau:
Những kẻ giám sát: Họ canh chừng chúng ta, còn ai canh chừng họ?
Và theo NTS thì giám sát có nội hàm rộng hơn canh chừng ==> những người giám sát đã không hoàn thành hết nhiệm vụ, chỉ canh chừng mà thôi.
==> đã tồn tại sự mâu thuẫn.
blacky
17/05/2009 at 1:33 PM
Tôi thấy bài reviews khá thú vị, giàu thông tin, đọc sướng và hợp với phim – Một bộ phim 3 tiếng và phức tạp như vậy cần có 1 cái nhìn tương xứng ?
). Về vụ tên phim, dịch là diệt, kẻ canh chừng có thể ko phải là 1 cái tên để đưa lên biển quảng cáo vì lạ tai, ko hợp tiếng Việt, nhưng nó rất hợp với ý của bài viết.
Good to me! 4/5 stars
bow
19/06/2010 at 2:00 PM
Mình đánh giá cao bài review của V+ . Những thông tin và ý nghĩa bạn đưa ra thực sự là những cái mà người xem cần biết. Mình nghĩ đó là những điều rất bổ ích cho những ai muốn thực sự hiểu rõ ngọn ngành cuốn phim. Còn những vấn đề như quay phim, diễn xuất , âm nhạc .v.v.v thì theo mình chỉ là 1 cái nhìn lướt qua, như là 1 phần giới thiệu cho những ai chưa xem phim mà thôi . Những cái đó thì mọi người có thể xem review ở những bài báo khác. Hy vọng bạn V+ tiếp tục giữ phong cách phân tích phim như vầy để mình và những người xem phim có thêm nhiều kiến thức hơn ngoài những nội dung cơ bản và các kỹ thuật làm phim cơ bản