Daily Archives: 16/05/2009

Tựa gốc tiếng Nhật: Okuribito
Thể loại: Tâm lý
Đạo diễn: Yôjirô Takita
Diễn viên: Masahiro Motoki, Ryoko Hirosue, Tsutomu Yamazaki
Thời lượng: 130 phút

Khi tên của bộ phim nước ngoài đoạt giải Oscar năm 2008 được xướng lên, hẳn không ít người bất ngờ vì sự lựa chọn của Viện Hàn Lâm Điện Ảnh Hoa Kỳ. Bởi lẽ bộ phim đoạt giải, Departures (Những cuộc ra đi) là một tác phẩm vốn không được nhiều người biết đến, và Departures đã vượt qua hai ứng cử viên được coi là sáng giá nhất cho hạng mục phim nước ngoài là Waltz with Bashir (Điệu Valse cùng Bashir) và The Class (Lớp học). Một số nhà phê bình thậm chí đã bày tỏ sự không đồng tình trước việc bộ phim này đoạt giải. Mặc dù vậy, người hâm mộ điện ảnh khó có thể phủ nhận sự cuốn hút và tính nhân bản của Departures, những yếu tố dường như luôn luôn “ghi điểm” trước Viện Hàn Lâm Nghệ Thuật và lý giải thành công của bộ phim.

Departures kể về Daigo Kobayashi, một nhạc công viôlôngxen trẻ tuổi. Daigo có đam mê từ nhỏ là được chơi đàn viôlôngxen, nhưng trớ trêu cho anh, chẳng bao lâu sau khi anh gia nhập một dàn nhạc giao hưởng, nhà hát ngừng hoạt động và anh rơi vào cảnh thất nghiệp. Sau biến cố đó, Daigo trở nên hoàn toàn lạc lối trước cuộc đời. Anh quyết định cùng vợ về quê hương sống trong ngôi nhà của người mẹ đã khuất, nơi anh phải đối mặt với những kỷ niệm về người cha đã bỏ rơi anh từ thuở nhỏ. Một lần tình cờ đọc mẩu quảng cáo trên báo, Daigo tìm đến một cơ sở làm dịch vụ liệm xác người chết. Như một sự sắp dặt của số phận, Daigo dần dần bị cuốn hút vào công việc mà chính anh lúc đầu không mấy mặn mà và không được xã hội coi trọng. Tuy nhiên, khi Daigo bắt đầu gắn bó với công việc thì cũng là lúc mâu thuẫn trong gia đình nảy sinh vì người vợ phản đối công việc của anh.

Departures là một bộ phim giản dị và cảm động. Giản dị bởi bộ phim không có những tình tiết quá phức tạp, lắt léo, cũng không có cách thể hiện quá đặc biệt, khác thường. Cảm động vì bộ phim mô tả cái chết và cái nhìn của con người về cái chết một cách gần gũi và chân thực. Những cảnh tang lễ trong phim hẳn sẽ khiến nhiều người xem phải rơi nước mắt trước những xúc cảm phức tạp của những gia đình có người thân mới qua đời. Mỗi gia đình có những tình cảnh, những vấn đề khác nhau, nên những lễ tang diễn ra không giống nhau. Có những tang lễ ồn ào, đau đớn, bi thiết, nhưng cũng có những tang lễ lặng lẽ, trầm buồn. Có tang lễ nặng nề, u ám, nhưng cũng có tang lễ nhẹ nhàng như một buổi tiễn biệt dành cho người đã khuất. Nguyên nhân những cái chết cũng khác nhau: có người chết vì già yếu, không người thân thích hoặc bị con cháu bỏ rơi, có người chết vì tự tử, có người vì bệnh tật mà chết, lại có người do tai nạn mà qua đời khi tuổi đời còn rất trẻ, để lại bao thương tiếc cho người thân. Những cái chết cũng như chính cuộc đời: đa dạng, phức tạp, đôi khi hoàn toàn bất ngờ và không thể dự đoán.

Những cảnh phim mô tả tỉ mỉ công việc của những người làm dịch vụ liệm xác hẳn cũng để lại nhiều ấn tượng trong lòng người xem. Đó là bởi Daigo và người đồng nghiệp già luôn làm việc hết sức tập trung bằng tất cả sự tận tâm, qua dó thể hiện thái độ trang nghiêm, đầy trách nhiệm của họ đối với công việc và niềm tôn kính dành cho những người đã khuất. Với những thước phim cảm động ấy, bộ phim không chỉ thể hiện cái nhìn đầy trân trọng đối với những người làm dịch vụ tang lễ mà còn thể hiện một quan niệm phuơng Đông phổ biến: “nghĩa tử là nghĩa tận” – nguời chết dù khi còn sống đã phạm lỗi lầm nào cũng xứng đáng được “đưa tiễn” một cách đàng hoàng, trang trọng.

Dù khai thác chủ đề cái chết và nhiều vấn đề phức tạp của cuộc sống, Departures không bị bao trùm bởi không khí nặng nề, u ám thường thấy ở những bộ phim có đề tài tương tự. Trái lại, cuộc sống trong Departures được miêu tả sinh động, đẹp đẽ, êm đềm và dịu ngọt. Xen lẫn những cảnh đám tang đau buồn là hình ảnh cuộc sống thường nhật vui tươi, hạnh phúc của Daigo bên nguời vợ trẻ, là những khung cảnh đẹp đẽ, êm đềm của miền quê ngập trong tiếng dàn viôlôngxen dìu dặt, da diết. Cuộc sống của những người làm việc khâm liệm hẳn nhiên bị ảnh hưởng bởi tính chất công việc của họ, nhưng đó lại là những ảnh hưởng tích cực. Dường như chính việc gần gũi thường xuyên với cái chết đã giúp họ ý thức sâu sắc hơn sự bấp bênh, mong manh của cuộc sống, và từ đó khiến họ thêm trân quý cuộc sống của chính mình. Tuy vậy, Departures dường như không có ý mô tả cuộc sống như một sự tương phản gay gắt với cái chết, mà thực chất sự sống và cái chết được thể hiện trong mối tương quan mật thiết với nhau. Ấn tượng mà bộ phim mang lại gợi nhớ đến câu nói của nhà văn Nhật Bản Haruki Murakami trong tiểu thuyết Rừng Nauy: “sự chết tồn tại, không phải như một đối nghịch, mà là một phần của sự sống.”

Dù không được biết đến rộng rãi trước lễ trao giải Oscar, Departures quy tụ một dàn diễn viên, nghệ sỹ khá tài năng, góp phần làm nên thành công của bộ phim (*). Ngoài những tên tuổi chỉ được biết đến ở Nhật Bản, phim có sự tham gia của Ryoko Hiroshue trong vai người vợ của nhân vật chính. Nữ diễn viên này từng được khán giả quốc tế biết đến qua bộ phim hành động Wasabi đóng cùng nam diễn viên người Pháp Jean Reno. Nhạc sỹ tài năng Joe Hisaishi, người có lẽ được biết đến nhiều nhất qua những bản nhạc của ông trong các phim hoạt hình của đạo diễn nổi tiếng Hayao Miyazaki, cũng tham gia soạn nhạc cho bộ phim này.

Thành công của Departures, như đã nói, không phải là điều đáng ngạc nhiên. Với một bộ phim tương đối hay như Departures, điện ảnh Nhật Bản có thể tự hào. Đạo diễn Yôjirô Takita hoàn toàn có cơ sở khi ông phát biểu lúc lên nhận giải Oscar bằng thứ tiếng Anh không mấy trôi chảy: “we will be back” (chúng tôi sẽ trở lại). Tuy nhiên, nếu nhận xét công bằng, khó có thể không nhận thấy những nhược điểm rõ ràng của bộ phim: nội dung dài dòng, có phần hơi quá bi luỵ và tình tiết đôi khi bị trùng lặp. Với những nhược điểm đó, theo người viết, việc Departures đoạt giải Oscar cho phim nước ngoài xuất sắc nhất là không hoàn toàn hợp lý, nhất là khi phim cùng tham gia tranh giải với Waltz with Bashir, một tác phẩm có nội dung và cách thể hiện hoàn hảo, ấn tượng hơn nhiều nhưng không được ghi nhận tại Oscar.

(*) Departures khá thành công về mặt doanh thu tại Nhật, đoạt hầu hết những giải thưởng quan trọng nhất của Viện Hàn Lâm Nhật Bản và đoạt giải Oscar dành cho phim nước ngoài xuất sắc nhất năm 2008.

Đánh giá của Minh Thi: 4/5