Daily Archives: 06/10/2009

Lâu Diệp là một nhân vật đặc biệt của thế hệ đạo diễn thứ 6 của Trung Quốc và cũng là một nhân vật mang nhiều bí mật của nền điện ảnh Trung Quốc đương đại.

Khi cái tên Lâu Diệp xuất hiện…

Thế hệ thứ 6 của điện ảnh Trung Quốc hình thành vào đầu những năm 60 của thế kỷ trước. Hầu hết trong số họ không phải là sinh viên của học viện điện ảnh Bắc Kinh mà là những đạo diễn độc lập theo đuổi quan điểm điện ảnh của riêng mình. Những hoạt động của họ cho thấy chính quyền Trung Quốc không còn trợ cáp cho các xưởng phim như trước nữa. Những hãng có phim ăn khách sẽ được thưởng bằng quyền nhập khẩu các bộ phim ăn khách của nước ngoài. Các đạo diễn đã không còn nhất thiết phải gắn bó với một xưởng phim nhà nước nào nhưng trên thực tế lại chỉ có những hãng phim đó mới có quyền phát hành. Những bộ phim do những nhà làm phim độc lập chủ động sản xuất, không được phép trình chiếu, phát hành, trở thành các bộ phim bất hợp pháp. Đề tài phim của thế hệ đạo diễn thứ 6 chủ yếu hướng về các vấn đề mâu thuẫn xã hội với người trẻ tuổi nên càng khó có sự phê chuẩn của chính quyền. Thế hệ đạo diễn này trở thành những đứa con lạc loài của điện ảnh Trung Quốc.

Thế nhưng, Lâu Diệp có những điểm khác biệt với bạn bè thế hệ đạo diễn thứ 6 của mình. Anh sinh tháng 3/1965 tại Bắc Kinh, tốt nghiệp khoa đạo diễn học viện điện ảnh Bắc Kinh năm 1989. Lâu Diệp làm bộ phim đầu tay năm 1994 mang tên Người tình cuối tuần, một bộ phim độc lập quay bằng máy cầm tay giống như hầu hết bè bạn thuộc thế hệ đạo diễn thứ 6. Tiếp sau ông vẫn tiếp tục phong cách đó ở bộ phim Nguy tình thiếu nữ với những khám phá đáng kinh ngạc về diễn biến tâm lý. Tuy nhiên, cái tên Lâu Diệp vẫn chỉ được những người trong nghề biết đến.

Ngay từ khi mới vào nghề Lâu Diệp đã rất rõ ràng trong quan điểm sáng tác của mình: “làm phim độc lập lấy đi rất nhiều sức lực của người làm phim nhưng cảm giác có được thì thật tuyệt vời, là tự do khám phá và trải nghiệm cuộc sống bằng đôi mắt của chính mình.” Đó cũng chính lầ tuyên ngôn của thế hệ đạo diễn trẻ, phản kháng lại sự lệ thuộc của thế hệ đi trước vào hệ thống phát hành phim chính thống.

Những dấu ấn khó quên trong sự nghiệp điện ảnh

Tên tuổi Lâu Diệp thực sự nổi lên vào năm 2000 khi bộ phim thứ ba Dòng Sông Tô Châu đoạt ít nhất năm giải thưởng quốc tế, trong đó phải kể đến giải thưởng lớn và giải nữ diễn viên chính xuất sắc dành cho Châu Tấn tại LHP Paris và giải phim hay nhất tại LHP Rotterdam (Hà Lan). Diễn xuất trữ tình của các diễn viên ảnh hưởng từ lối diễn trong những bộ phim của Vương Gia Vệ đã làm dịu bớt sự khốc liệt của bức tranh đường phố tại Thượng Hải. Nhưng sau khi được giải thưởng và biết đến nhiều hơn ở thị trường quốc tế, bộ phim này bị cấm chiếu ở Trung Quốc vì chưa qua kiểm duyệt.

Năm 2003, Lâu Diệp thực hiện bộ phim Tử Hồ Điệp, một bộ phim hình sự điệp báo kể về một tổ chức gián điệp có tên Hồ Điệp chống lại Nhật Bản thời đang xâm chiếm Thượng Hải. Diễn xuất của Lưu Diệp và đặc biệt là của Chương Tử Di trong phim đã nhận được lời khen ngợi của nhiều nhà phê bình cho thấy khả năng chỉ đạo diễn xuất đặc biệt xuất sắc của Lâu Diệp. Tử Hồ Điệp lọt vào danh sách tranh giải Cành cọ vàng 2003 và trở thành một trong những bộ phim Hoa ngữ được thị trường điện ảnh Thế giới quan tâm nhất.

Tiếp sau đó Di Hòa viên, bộ phim thứ năm của Lâu Diệp, tiếp tục lọt vào vòng chung kết LHP Cannes 2006. Nhưng điều khiến bộ phim trở thành một sự kiện lớn là chính là việc Lâu Diệp lại gửi thẳng bộ phim đến Cannes, chưa qua bất cứ sự kiểm duyệt nào của cơ quan quản lý điện ảnh nhà nước. Thêm vào đó, bộ phim còn đụng chạm đến một đề tài nhạy cảm về chính trị là sự kiện Thiên An Môn năm 1989 lại vừa có nhiều cảnh nóng bỏng xoay quanh câu chuyện tình của một đôi sinh viên. Di Hoà Viên của đạo diễn Lâu Diệp gây xôn xao tại quê và cũng khiến dư luận quốc tế chú ý đặc biệt. Điều đáng ngạc nhiên là cuối cùng bộ phim này cũng được duyệt đúng thời hạn để có thể góp mặt tại LHP Cannes, trở thành đại diện duy nhất của châu Á được chọn tranh giải Cành Cọ Vàng. Lại thêm một điều ngạc nhiên nữa về Lâu Diệp và số phận các bộ phim của ông khi vào phút chót, LHP Cannes 2006 sắp diễn ra, lệnh thu hồi của chính quyền Trung Quốc có hiệu lực, Di Hòa Viên bị rút khỏi danh sách tranh giải. Rồi đén khi liên hoan phim kết thúc, Lâu Diệp đã bị cấm hoạt động điện ảnh trong vòng 5 năm.

Nhưng bất chấp lệnh cấm này, bộ phim thứ sáu của Lâu Diệp – Xuân Phong (Xuân phong trầm túy đích dạ hoàng) vẫn tiếp tục được quay bí mật tại Nam Kinh. Xuân Phong đã làm tốn khá nhiều giấy mực của báo chí phương Tây không chỉ bởi đề tài rất nhạy cảm là tình dục đồng giới mà còn bởi bộ phim được quay hoàn toàn trong bí mật và bất ngờ xuất hiện, vượt qua rất nhiều các ứng cử viên để lọt vào danh sách 20 phim tranh tài cuối cùng. Nhưng thông tin về bộ phim này của đạo diễn Lâu Diệp rất hiếm hoi. Chỉ đến khi bộ phim giành giải xuất sắc nhất cho tác giả kịch bản, nội dung phim mới được hé lộ phần nào.

Bộ phim mới nhất này của đạo diễn Lâu Diệp đề cập đến tình yêu đồng giới, một đề tài cấm kỵ tại Trung Quốc. Trong phim có hai câu chuyện được lồng vào nhau : một thiếu phụ thuê một nhà nhiếp ảnh để theo dõi hành tung người chồng. Người chồng lại đem lòng yêu một chàng thanh niên. Người đàn bà buộc chồng phải cắt đứt quan hệ với tình nhân cùng giới tính, nhưng cả hai người sẽ không thể dễ dàng quên nhau. Câu chuyện đầu tiên sẽ kết thúc bằng một sự tự vẫn. Điều trớ trêu là đến lượt thám tử bị mê hoặc bởi chàng trai mà anh ta theo dõi, cho dù anh vẫn đang cặp bồ với một cô gái làm nghề thợ may. Nhưng cuộc tình tay ba này cũng sẽ cay đắng, bẽ bàng, ngang trái.

Theo Lâu Diệp đó là câu chuyện tình phức tạp và lãng mạn, được thực hiện với tất cả sự hồi hộp của nhóm tác giả. Bắc Kinh đã lên tiếng phản đối khi bộ phim được trình chiếu tại ngày chiếu thứ 3 ở Cannes. Báo chí nước ngoài cũng tranh luận không ngớt, không hiểu nên coi đó là sự nổi loạn điên rồ hay sự quả cảm dấn thân của Lâu Diệp. Nhưng bỏ lại tất cả, khoảnh khắc bước trên thảm đỏ liên hoan phim Cannes, Lâu Diệp đã hồ hởi chia sẻ với các phóng viên. “Chúng tôi luôn chuẩn bị tâm lý rằng bộ phim sẽ bị dừng bất cứ lúc nào nhưng điều đó đã không xảy ra. Và ngày hôm nay chúng tôi – bao gồm tất cả các thành viên của đoàn làm phim đã có mặt ở đây, ở Cannes 2009. Đó là điều tuyệt vời nhất.”

Nói cách khác, Lâu Diệp là đứa con cưng nổi loạn của điện ảnh Trung Quốc. Có một điều kỳ lạ là không biết bằng cách nào, những bộ phim nghệ thuật thời kỳ đầu của Lâu Diệp vẫn thoát khỏi sự kiểm duyệt của nhà nước đến với các liên hoan phim danh giá thế giới và luôn khiến cho công chúng phải chú ý. Và dù tác giả của những tác phẩm này bị hệ thống kiểm duyệt liệt vào danh sách đen song hình ảnh và tên tuổi vẫn tiếp tục tỏa sáng.

Triển vọng hay sự hoài nghi?

Nhiều bộ phim của Lâu Diệp đã đạt những giải thưởng quan trọng, có những cách phát hành và nhóm khán giả riêng của mình của mình. Và như một điều rất thông thường của các nền điện ảnh còn chịu ảnh hưởng nhiều từ cơ chế kiểm duyệt, phim nào càng bị cấm, càng được tìm xem nhiều hơn. Giới trẻ Trung Quốc hiện nay đều tò mò háo hức với bất kỳ tác phẩm nào của vị đạo diễn tuổi đời còn rất trẻ này.

Theo nhìn nhận của các nhà phê bình, phim của Lâu Diệc thường theo đuổi các đề tài về việc thức tỉnh cái tôi bản năng của con người trong xã hội hiện đại, đi tìm cách lý giải riêng cho các vấn đề của lịch sử, dân tộc, nhiều lúc mang màu sắc siêu thực với một hệ thống ngôn ngữ biểu hiện riêng. Trong phim của ông, bóng dáng của tuổi trẻ phiêu du, những ca khúc nhạc rock luôn hiện hữu trong dòng chảy suy tưởng, khao khát tìm cách khẳng định mình của một thế hệ mới. Cũng như những người bạn cùng thế hệ, phim của ông đề cao gần như tuyệt đối vai trò của mỗi cá nhân với cuộc sống của chính mình, lấy chất liệu của cuộc sống giới trẻ những năm 90 của thế kỷ trước. Về kỹ thuật, việc sử dụng thường xuyên máy quay cầm tay và tận dụng tối đa những hiệu ứng nhòe mờ cũng như việc kiểm soát nhịp phim, giữ nhịp phim ở mức độ trung bình đã khiến phim của Lâu Diệp có một sắc màu bàng bạc rất riêng.

Lâu Diệp đã tạo dựng được một không gian không có thật nhưng vẫn đủ sức khiến người ta tin, nơi các nhân vật của ông nổi bật giữa nền cảnh xám xít, bế tắc. Nhưng ở một khía cạnh khác, Lâu Diệp là người rất thành công khi đã tận dụng các yếu tố trong phim tài liệu để làm giàu cảm xúc cho bộ phim của mình. Các nhân vật trong phim ông đều hành động trước một đôi mắt quan sát bình thản, nhưng ẩn đằng sau đó là sự tò mò thoàng chút cay đắng của người đạo diễn.

Nhưng liệu đến một lúc nào đó sự chần chừ của tuổi trung niên sẽ đến với Lâu Diệp như đã đến với một loạt những tên tuổi lớn của thế hệ điện ảnh thứ năm. Lâu Diệp có đi làm những bộ phim thương mại giả vị nghệ thuật với hình ảnh long lanh và dàn diễn viên hàng sao như Trương Nghệ Mưu, Trần Khải Ca. Liệu Lâu Diệp có hay loay hoay trong những sáng tạo của chính mình như Vương Gia Vệ, Từ Khắc? Hãy để thời gian và những tác phẩm mới của ông trả lời những câu hỏi đó.