Chơi Vơi không phải là một bộ phim thương mại nhưng sức hấp dẫn và độ lan tỏa của bộ phim này không thua kém bất cứ sản phẩm điện ảnh giải trí nào. Các bạn trẻ đã dành sự quan tâm đặc biệt đến bộ phim ngay từ khi đạo diễn Bùi Thạc Chuyên mở blog quảng bá, tuyển diễn viên, tóm tắt kịch bản, nói về quá trình xin tài trợ của bộ phim…
Hành trình 6 năm ròng rã, gian nan ấy đã được đền đáp xứng đáng bằng chiếc vé đầu tiên cho điện ảnh Việt Nam đến với liên hoan Venice tầm cỡ thế giới, dù mới chỉ dừng lại
Tôi được xem về Chơi Vơi, đạo diễn Bùi Thạc Chuyên đã không ngại ngần bày tỏ những quan điểm làm nghề của anh, về những trải nghiệm tưởng đơn giản nhưng ngẫm ra không mấy dễ dàng.
Trước tiên xin chúc mừng anh về tin vui đến từ Venice. Nhưng đa phần khán giả Việt Nam thường hay nhớ giải Oscar hơn là Cannes, Berlin, Venice… có bao giờ anh – với vai trò đạo diễn hướng bộ phim mình định làm đến giải Oscar?
Nếu một người đạo diễn làm một bộ phim: trước khi làm phim, khi đang làm phim đều mong muốn, dự định sẽ đến liên hoan phim nọ, liên hoan phim kia thì không bao giờ làm được phim. Còn nếu khi làm phim xong nghĩ đến giải nọ giải kia thì cũng sẽ chẳng được vì phim đã xong rồi. Vậy thì nghĩ đến để làm gì?
Mỗi một quỹ điện ảnh lại có tiêu chí riêng để lựa chọn phim, đôi khi đạo diễn phải chỉnh sửa kịch bản khá nhiều để đạt được các tiêu chí của các quỹ tài trợ. Vậy Chơi vơi – bộ phim đã nhận được sự tài trợ của khá nhiều quỹ lớn của điện ảnh có khác nhiều với kịch bản ban đầu không? Có phần nào anh phải cắn răng cắt bỏ trong kịch bản không?
Kịch bản này là tác phẩm tốt nghiệp của Phan Đăng Di, một kịch bản rất tốt. Lần đầu tiên tôi đọc kịch bản này đó là một kịch bản rất mỏng, chỉ khoảng ba mấy trang. Sau đó, Phan Đăng Di đã sửa lại, bản thân tôi cũng bằng cách của mình, khám phá đến tận cùng sự sâu sắc của kịch bản đó.
Bản thân tôi nghĩ việc xin tài trợ không phải là điều thôi thúc chính để mình sửa kịch bản. Các quỹ tài trợ không có tiêu chí nào cụ thể kiểu như sẽ tài trợ cho phim tình yêu hay phim về nông thôn… Các quỹ tài trợ cho điện ảnh sẽ quan tâm đến các dự án gây được ấn tượng đặc biệt và hiện đại, là hai đặc tính rất quan trọng cần phải có.
Hiện đại có thể hiểu là sự đổi mới trong cách làm phim?
Hiện đại được hiểu là có trình độ thể hiện ngôn ngữ điện ảnh phải sánh ngang với thế giới chứ nếu mình làm phim mà chỉ mình mình hiểu hay chỉ đất nước mình hiểu thì sẽ không có khả năng được chọn. Tóm lại dù gây ấn tượng đặc biệt nhưng vẫn phải tìm được tiếng nói chung với phần còn lại của điện ảnh thế giới.
Chơi vơi không có những màn PR hoành tráng nhưng hiện nay là một bộ phim được rất nhiều người trông đợi, ngay cả những khán giả trẻ. Là đạo diễn của bộ phim anh có lý giải gì về sức hút đặc biệt này? Anh có bí quyết gì không vậy?
Không có bí quyết gì cả. Nhưng cũng cần nói rằng, đặc điểm của nghệ thuật cũng phần nào giống những sản phẩm của các nhãn hiệu đặc biệt. Ví dụ như Ipod, Iphone…là một sản phẩm công nghệ có sức hấp dẫn đặc biệt. Ngoài việc hãng Apple có những thủ thuật bán hàng, có những chiến dịch quảng bá hay định hướng về mặt thị trường thì còn có thể thấy những sản phẩm của họ là những sản phẩm thực sự mang lại cho người ta một cảm giác sáng tạo đáng kinh ngạc “để làm được nó không phải là dễ”.
Máy ảnh Leica cũng vậy, mỗi chiếc ống kính đều do các nghệ nhân thực hiện bằng tay, trên đó có khắc tên nghệ nhân chế tạo, ghi nhận sự kỳ công khi chế tác sản phẩm đó. Tất cả những gì rất khó khăn để làm nên được đều mang đặc tính của sự hoàn hảo. Làm nghệ thuật cũng vậy, muốn có một viên đá quý rất kỳ công, chỉ có người thợ nào mới gọt giũa nên được viên đá đó còn những người thợ khác thì không. Điện ảnh cũng như những nghệ thuật khác phải làm cho người ta ngạc nhiên. Mà muốn làm người ta ngạc nhiên được thực sự mình phải bỏ công sức ra. Và một bộ phim chứa đựng nhiều tâm huyết của những người thực hiện xứng đáng thu hút sự chú ý của dư luận.
Nhưng ngoài một số người quan tâm đến tính nghệ thuật của một bộ phim cũng có một số khán giả quan tâm đến phim anh một cách khá…buồn cười. Một thành viên diễn đàn yxine.com thổ lộ:
” Toc do 30/4: Phim này chắc sẽ hot. Thấy có cảnh 2 em diễn viên khoả thần 100% luôn. Hot hot hot. Anh nghe nói phim Sống trong nỗi sợ hãi của đạo diễn Buì Thạc Chuyên hồi trước còn có cảnh hot sáng tạo làm tình trên võng, mem nào xem rồi xác nhận phải không?”
Như vậy, một số khán giả trông đợi nhất các cảnh nóng, anh thấy sao?
Mỗi người sẽ quan tâm một cách khác nhau theo trình độ văn hóa của người ấy. Còn thực tế, người làm phim cần biết rất rõ thực tế khán giả của mình là ai. Tất nhiên có bạn nào đó đi xem phim chỉ mong muốn nhìn thấy những cảnh nóng thì sẽ chóng chán. Điện ảnh không chỉ hấp dẫn bởi những cảnh nóng.Tôi không đánh giá cao những khán giả như vậy..
Cảm nhận về điện ảnh đến đâu, như thế nào…ở mỗi người rất là khác nhau. Tóm lại, những khán giả hiểu về điện ảnh không phải là nhiều. Sự quan tâm của họ với bộ phim ở dạng hot, cảnh khỏa thân…cũng là chuyện bình thường. Người đạo diễn cũng phải chấp nhận thôi, không thể nhanh chóng biến tất cả khán giả thành những người giỏi xem phim, điều đó là rất khó.
Trước đây khi dựng phim Sống trong sợ hãi anh đã dựng luôn sau khi quay còn với Chơi vơi, anh đã khoe trên blog là mình “đi chơi” rồi mới về làm. Liệu đó có phải là bí quyết mới để có được bản dựng ưng ý không?
Đi chơi là theo lệnh của người dựng phim. Khi quay xong người dựng phim không đồng ý cho làm việc ngay. Cô ấy yêu cầu phải đi chơi để “quên đi những gì mình đã làm”, để có một sự tỉnh táo, khách quan hơn. Điều đó là chính xác. Người đạo diễn nào cũng thế, khi quay xong cũng muốn hăm hở dựng phim ngay nhưng thực ra như thế sẽ đánh mất đi sự khách quan. Nhưng lần này, tôi may mắn được hợp tác với một ê kíp chuyên nghiệp, một người dựng phim là nữ rất có nghề, nhạy cảm, nữ tính, kiên nhẫn, cẩn thận. Hơn nữa bộ phim này lại rất phù hợp với nữ giới.
Thời gian đầu khi anh casting cho Chơi Vơi, có một bạn trẻ đã háo hức đến dự tuyển nhưng lại không chuẩn bị thật kỹ càng mà có phần nào đó ngây ngô. Vậy anh có một lời khuyên nào dành cho các bạn trẻ muốn đóng góp cho nền điện ảnh Việt Nam với vai trò diễn viên?
Tôi vẫn cho rằng, thực ra diễn viên là nghề khó nhất trong việc làm phim. Tất nhiên, năng khiếu nghệ thuật là trời cho nhưng còn một yếu tố khác rất quan trọng chính là ngoại hình. Đạo diễn có thể xấu chứ diễn viên thì không thể. (cười)
Cũng phải nói thêm nghề diễn viên đòi hỏi tính chuyên nghiệp rất cao, rất cần sự tỉnh táp. Nên có một lời khuyên duy nhất là các bạn cần hiểu đấy là nghề khó nhất, đáng được trân trọng, khích lệ nhất cũng là nghề được yêu cầu cao nhất trong điện ảnh. Vì vậy, việc thử là chuyện tốt nhưng đừng lấy thế là phiền lòng khi không đạt được vì đó thực sự là một nghề rất khó. Tôi cho rằng cái yếu nhất của điện ảnh Việt Nam là vấn đề diễn viên.
Nhưng cũng có lúc diễn viên sẽ vào những vai có ngoại hình xấu?
(cười) Đẹp mà làm thành xấu còn dễ chứ ngược lại, xấu làm cho đẹp rất khó. Còn khó hơn nữa khi ngoài việc đẹp, người diễn viên phải có gương măt có thể tạo ra một cảm xúc nhân văn khi gi hình, còn gọi là ăn ảnh. Thực ra, đó nhưng nét duyên dáng ở trong tâm hồn được biểu hiện ra ngoài. Gương mặt người diễn viên còn phải thể hiện chiều sâu của học thức và cuối cùng để thành công cần có may mắn. Một diễn viên có ngoại hình đẹp, ăn ảnh mà không có tri thức thì cũng không đi xa được, chỉ có thể làm nghề rất ngắn hạn, chỉ phù hợp với một vai nào đấy thôi, còn việc trở thành một diễn viên ngôi sao thì rất khó, vì sẽ bị thiếu hụt. Hầu hết các bạn trẻ đến casting cho Chơi vơi suy nghĩ rất đơn giản chỉ là thử thôi mà chưa có ý thức nào về nghề diễn viên!
Nghề diễn viên đòi hỏi tính chuyên nghiệp cao, rất cần sự tỉnh táo. Nên có một lời khuyên với các bạn đã có niềm đam mê làm diễn viên là các bạn cần phải hiểu đấy là nghề nghiệp khó khăn nhất, cũng là nghề có yêu cầu cao nhất trong điện ảnh. Các bạn có biết nghề diễn viên khác những nghề khác như thế nào không? Các nghề khác trong cuộc sống chỉ cần đòi hỏi người ta chăm chỉ, cần cù, kiên nhẫn là được. Còn nghề diễn viên đòi hỏi người ta phải luôn làm việc trong sự hưng phấn cao, chỉ chăm chỉ thôi không được. Để có được sự hưng phấn, đòi hỏi người diễn viên phải thông minh, hiểu biết, giầu cảm xúc, tự tin..v..v và phải đẹp. Quả là khó phải không. Vì vậy, các bạn có thể thử nhưng đừng phiền lòng nếu không đạt được vì đó thực sự là một nghề rất khó. Tôi cho rằng cái yếu nhất của điện ảnh Việt Nam hiện nay chính là vấn đề diễn viên.
Hiện nay dư luận đang xôn xao về việc bỏ vai của một diễn viên – một người đẹp trong dự án phim lớn. Cũng có thể thấy là từ trước đến nay anhh có thể chọn diễn viên là người không chuyên, chưa từng đóng phim nhưng chưa có người đẹp bao giờ. Liệu có phải vì anh ngại làm việc với người đẹp trong phim mình?
Không hẳn. Diễn viên là một nghề, tôi luôn đánh giá cao tính chất nghề nghiệp của diễn viên. Có thể phim của tôi đã làm không đòi hỏi về vẻ đẹp ngoại hình nên chưa được làm việc với hoa hậu chăng (cười). Thực ra làm việc với người đẹp rất tốt cho phim nhưng cần hiểu cái đẹp bên ngoài không hấp dẫn bằng cái đẹp nội dung. Nét đặc sắc ở mỗi người diễn viên vẫn là tính nhân văn đậm nét ở người diễn viên đó. Có thể có một cô hoa hậu hay người mẫu có một vẻ đẹp ngoại hình thật hoàn hảo nhưng với tôi điều đó chưa đủ. Sẽ thật tiếc khi một người đẹp không đáp ứng được yêu cầu nhân vật, việc thay đổi là chuyện hết sức bình thường.
Trên thế giới có những diễn viên là hoa hậu như Trương Mạn Ngọc, Aishwarya Rai …Họ là những người đẹp nhưng cái bên trong của họ cũng thật đặc sắc.. Họ đã trở thành những người diễn viên lớn. Nhưng để được như vậy họ đều phải học hỏi, trau dồi rất nhiều chứ không thể chỉ mang hình thức hoa hậu ra để tạo nên những thành công như thế.
Nếu có thể chuyển thể một tác phẩm văn học thành phim, anh sẽ chọn một tác phẩm văn học như thế nào để chuyển thể?
Một tác phẩm văn học có khả năng làm lay động tâm hồn con người và tôi nhìn thấy điều đó bắt nguồn từ hình ảnh thì có khả năng làm được phim chứ không phải bắt nguồn từ câu chữ. Có nhiều nhà làm phim đã thất bại khi đưa một tác phẩm văn học lên phim thiếu chính xác. Mộ tác phẩm văn học xuất sắc chưa chắc có thể thành một bộ phim hay. Ngược lại, một câu chuyện có tính văn học chưa hay cũng có thể trở thành một tác phẩm điển ảnh xuất sắc. Người làm phim cần khách quan trong cảm nhận để không nhầm lẫn.
Khán giả nhớ đến anh nhiều với bộ phim 12A và 4H. Bao giờ thì anh quay lại làm phim cho giới trẻ, hay tại vì chưa có một kịch bản nào mà anh gặp phải tình trạng “không làm không được”?
Cũng có thể (cười). Làm phim về giới trẻ vừa dễ vừa khó. 12A và 4H được nhắc đến nhiều chính vì tính nhân văn của nó. Bộ phim được chấp nhận không chỉ là ở thời phim được trình chiếu mà sau này tôi tin là vấn đề của nó luôn luôn mới. Hiện nay, kiếm tìm một kịch bản hay như thế không phải dễ. Chơi Vơi cũng là phim về giới trẻ đấy chứ, một khía cạnh khác của giới trẻ.
Anh đã có nhiều dự án trợ giúp các bạn trẻ làm phim, nhưng có lúc mọi việc không diễn ra như mong muốn. Anh có thể bày thẳng thắn nỗi thất vọng của anh về một số người trẻ làm phim không?
Sự thực tôi hơi thất vọng về xu hướng nghiệp dư của những người trẻ đang theo học trong trường điện ảnh. Họ chính là những người làm điện ảnh tương lai của đất nước. Nhưng sự thực họ đang bi quan về con đường họ đang đi. Sự thất vọng này có thể lý giải được. Những người trẻ hiện nay đang sống trong một thời đại khó khăn, khó khăn về hướng phấn đấu. Điện ảnh Việt Nam không được coi trọng, không đến mức bị coi rẻ nhưng đang bị thờ ơ. Đó là một nghệ thuật hấp dẫn, đầy sức mạnh nhưng theo nó không hề dễ dàng. Truyền hình dễ hơn, nhanh hơn. Người trẻ đi thi hoa hậu, thi Sao Mai, thi Idol dễ hơn, hôm trước lên truyền hình, hôm sau đã nổi tiếng.
Bộ phim Chơi vơi của tôi được chọn vào LHP Venice, được làm trong 5 năm, lần đầu tiên có một phim Việt Nam được lựa chọn chính thức vào liên hoan phim lớn nhưng rất ít báo nhắc đến một cách đầy đủ. Trong khi các báo ngập tràn tin tức về một cô gái đi thi người đẹp. Đó là bối cảnh chung của văn hóa Việt Nam. Đa số người dân không hiểu và lãng quên điện ảnh. Có thể đó là một thứ gì quá xa xỉ. Tiếc rằng nhiều người làm phim trẻ cũng có suy nghĩ như thế. Truyền hình phù hợp hơn. Nơi họ dễ dàng có việc làm, dễ dàng kiếm tiền hơn. Nhưng không phải lỗi của họ.
Vậy là anh không trách cứ gì người trẻ?
Tôi là ai mà dám trách họ. Tôi cũng là một đạo diễn trẻ mà. (cười)
Xin chúc “đạo diễn trẻ” có nhiều thành công hơn nữa.
