Làng điện ảnh Việt Nam có một đôi bạn luôn sát cánh bên nhau từ ngày đầu vào nghề. Kẻ cao người thấp, kẻ béo người gầy, người ưa công nghệ, người thích dân dã, điểm yếu của người này lại là điểm mạnh bổ sung cho người kia. Cặp đạo diễn bài trùng này cũng thường xuất hiện trong hầu hết các bộ phim của mình lẫn của đối phương với vai trò… không phải là đạo diễn. Vậy hãy thử cùng 2! Đẹp làm một phép so sánh thô sơ hai “quái nhân” này dưới lăng kính của một người ngoài “ghen tị” cũng làm nghề điện ảnh…
Giống!
Nguyễn Quang Dũng và Vũ Ngọc Đãng là đôi bạn học Lớp đạo diễn điện ảnh khóa I (Trường Cao Đẳng SKĐA TP.HCM, niên khoá 1996 – 1999), đồng môn của khá nhiều tên tuổi khác của làng điện ảnh phía Nam như Huỳnh Phúc Điền, Hồng Ngân, Song Chi… Cùng một lò đào tạo, Đãng tốt nghiệp thủ khoa và ghi dấu ấn vào nghề với một loạt phim về chuột (thế nên anh có biệt danh Đãng chuột cùng nickname chuchuotsaigon); Dũng thì là học viên trẻ nhất và cũng lắm chiêu nhất luôn hứa hẹn dành cho bạn bè những điều bất ngờ.
Cả hai đều vào nghề một cách khá hài hước. Vũ Ngọc Đãng thì nói anh chọn điện ảnh chứ không phải sân khấu để thi bởi điện ảnh có tận 400 người thi còn sân khấu thì chỉ có 200, đằng nào cũng rớt nên chọn chỗ đông người để có gì về sau… đỡ ngượng. Nguyễn Quang Dũng thì kể về thời học cấp III với mức học trung bình, điểm văn hiếm khi vượt qua 5, cố đi thi chỉ vì trót nói với ba rằng, “Ba viết kịch bản, con làm phim.” Ai dè cả hai đều đỗ! Tưng tửng thế thôi mà cả hai đều học rất giỏi, có quá trình vào nghề khá suôn sẻ từ đợt làm phim truyền hình một tập cho hãng TFS. Đãng đặc biệt thành công với Chuột, còn Dũng hoàn thành lời hứa với bố qua bộ phim Con gà trống.
Khi bắt tay vào sản xuất phim thương mại, cả hai người đều có khả năng “bắt vía” được các nhà sản xuất. Từ những bộ phim đầu tiên như Hồn Trương Ba, da hàng thịt; Những cô gái chân dài…, cả hai chàng đạo diễn trẻ đều mạnh dạn thay đổi từ khâu viết kịch bản, thiết kế bối cảnh, làm nhạc phim. Dù không phải thể nghiệm nào của họ cũng thực sự thành công nhưng tất cả những nỗ lực ấy đều đáng ghi nhận. Bởi trước hết, họ đã có đủ bản lĩnh để thuyết phục các nhà sản xuất cho thực hiện những điều họ mong muốn, ấp ủ. Cả hai đều cố gắng tạo ra những nét đổi mới so với thế hệ đàn anh đi trước để khiến cho phim của mình mạch lạc, dễ hiểu, đại chúng và (lẽ dĩ nhiên) ăn khách hơn. Họ tiếp thu các yếu tố ngoại quốc nhanh chóng và nhuần nhuyễn. Với Nguyễn Quang Dũng, anh thừa hưởng khá nhiều đặc điểm của dòng phim thương mại Mỹ, trong khi cả phim nhựa lẫn phim truyền hình của Đãng Trọc đều mang hơi hướng của những chuyện tình đẹp kiểu Hàn Quốc.
Cả hai đều có cách khiến cho phim của mình nổi bật giữa thị trường điện ảnh nước nhà vốn ảm đạm bấy lâu ngay cả khi phim còn chưa ra mắt. Họ rất giỏi trong việc mời những tên tuổi nổi tiếng trong ngành giải trí tham gia phim của mình cho thêm phần xôm xụ như danh hài Hoài Linh, ca sỹ Phương Thanh, Siu Black, Hồng Nhung, Lam Trường, nhiếp ảnh gia Hải Đông… Họ đều rất “mát tay” trong việc đưa những ngôi sao tầm tầm trong làng điện ảnh lên hàng nổi bật. Thực tế là những Minh Hằng, Thanh Hằng, Anh Thư, Lương Mạnh Hải hay Tăng Thanh Hà khó lòng có thể đình đám như ngày hôm nay nếu như chưa từng tham gia trong những bộ phim của hai vị đạo diễn này.
Họ cũng chuyên trị kiêm nhiệm cả hai khâu viết kịch bản và đạo diễn; riêng với anh chàng “lắm chiêu” Nguyễn Quang Dũng thì còn kiêm luôn cả việc viết những ca khúc nhạc phim nồng nàn trẻ trung. Chính bởi vậy mà cả hai muốn làm gì, thay đổi gì trong quá trình làm phim cũng khá dễ. Họ chủ động “đo ni đóng giày” cho các diễn viên trẻ đẹp nổi tiếng sẵn có trong từng chi tiết kịch bản. Đây cũng là hai đạo diễn biết cách tận dụng thế mạnh của vai trò DOP (giám đốc hình ảnh) bên cạnh vị trí quay phim. Những hình ảnh đẹp long lanh trong phim của họ là kết quả hợp tác thành công với cặp bài trùng Nguyễn Tranh – Nguyễn Nam. Tính ổn định trong các ê-kíp làm phim của hai người khiến bất cứ đạo diễn nào tại Việt Nam cũng phải thèm muốn.
Và khác…
Tuy giống nhau nhiều là vậy, ngoài khác biệt về vẻ ngoài mà ai cũng dễ nhận thấy, giữa Dũng và Đãng cũng xuất hiện khá nhiều điểm khác biệt trong phong cách làm phim.
Nguyễn Quang Dũng xuất thân từ một gia đình có truyền thống nghệ thuật. Việc anh chọn theo đuổi một ngành nghệ thuật nào đó là điều dễ hiểu. Khi anh chọn ngành điện ảnh, tức là đã chọn một ngành tổng hợp lại tất cả các ngành nghệ thuật khác. Từ những ấn tượng khi còn là một cậu bé tiếp xúc với bạn bè văn nghệ của người cha nổi tiếng Nguyễn Quang Sáng, Dũng Khùng đã thẩm thấu, hòa trộn tất cả nhửng hồi ức tuyệt vời đó trong các tác phẩm đầu tay. Phim của anh luôn tận dụng ưu điểm của nhiều loại hình nghệ thuật khác nhau như âm nhạc, khiêu vũ, sân khấu, hội họa… để tạo nên sự hấp dẫn ngay từ câu chuyện phim. Đây cũng là nền tảng để anh bắt tay viết kịch bản và đạo diễn cho bộ phim ca nhạc đầu tiên của điện ảnh thương mại Việt Nam, Những nụ hôn rực rỡ. Vũ Ngọc Đãng thì ngược lại, anh xuất thân trong một gia đình nông dân đặc trưng không có ai làm nghệ thuật. Rời Tây Ninh lên Sài Gòn, Vũ Ngọc Đãng đã bươn chải kiếm sống bằng khá nhiều nghề khác nhau, trong đó phải kể đến nghề nhiếp ảnh. Bạn bè trường Sân khấu thường truyền tụng về phong cách chụp ảnh không-giống-ai của Vũ Ngọc Đãng: không dùng flash, không lạm dụng kỹ thuật chỉnh sửa mà cứ bấm máy cho thật chắc tay. Cũng với sự mộc mạc ấy, Đãng Trọc tuyên bố một triết lý làm phim đơn giản tới dễ thương, “Làm phim cho ba má ở dưới quê tự hào.” Và anh đã thực hiện đúng với tôn chỉ đó. Phim của Vũ Ngọc Đãng nội dung đơn giản nhưng có cách khai thác chi tiết rất tốt. Tuy người trẻ đôi khi xem phim của anh sốt ruột, nhưng người già và trẻ nhỏ lại vô cùng hào hứng, thích thú. Đó là những câu chuyện có màu sắc cổ tích, nhẹ nhàng, hài hước với những kết thúc có hậu và để lại dư vị ngọt ngào cho người xem.
Nếu ai đã có dịp tiếp xúc trực tiếp với đôi bạn thân này hẳn cũng có thể nhận thấy những tính cách đặc trưng của hai người đã có ảnh hưởng tới phim của họ tới như thế nào. Trong khi Nguyễn Quang Dũng khá lém lỉnh, không nói nhiều nhưng “nói câu nào thì chết câu đấy” thì Vũ Ngọc Đãng lại nói nhiều, nói nhanh như “dập máy khâu” đến mức đôi khi người nghe phải hoa mắt, chóng mặt. Chính vì thế, không có gì đáng ngạc nhiên khi thoại trong phim Nguyễn Quang Dũng luôn trẻ trung, hài hước còn thoại trong Vũ Ngọc Đãng luôn nhiều hơn mức bình thường, thậm chí đến mức bội thực như bộ phim chiếu Tết Đẹp từng centimet vừa qua.
Nói một cách nào đó, “người làm sao, phim hao hao như vậy”. Dũng Khùng mang vào trong phim đặc điểm của một người thành thị trẻ với sự láu lỉnh và khả năng tận dụng các công nghệ làm phim mới nhất để tạo nên hiệu quả cao nhất. Còn Đãng Trọc thì là một người kể chuyện giỏi, khai thác nhân vật với giọng kể bình dị và dễ hiểu. Nhân vật trong phim Đãng thật và đời đến nỗi nhiều khi có cảm giác anh ngồi đó quan sát bạn bè mình, những người diễn viên mà mình yêu quý thật kỹ càng rồi miêu tả lại tất cả những chi tiết thường nhật của họ bằng ngòi bút của mình. Có một điều thú vị là Vũ Ngọc Đãng không bao giờ đánh máy mà luôn tự viết tay tất cả các kịch bản của mình – một điều có thể coi là khá lạ lùng đối với một đạo diễn trẻ có vẻ ngoài khá hi-tech này.
“Lật tẩy” đôi bạn thân của điện ảnh Việt Nam!
Chính bản thân Vũ Ngọc Đãng đã có lần thừa nhận rằng, “Dũng thích chuyện phi lý, siêu thực; còn tôi ưa hiện thực, ít chi tiết và hướng đến sự lãng mạn…” Thực ra họ làm phim ban đầu cốt là để cho mình, nhưng ý thích đó của họ lại có mẫu số chung với đông đảo khán giả và được người ta chấp nhận. Nếu Nguyễn Quang Dũng theo đuổi dạng phim kết hợp các yếu tố: tâm lý, tình cảm, hành động, hài hước, kỹ xảo hiện đại trong một câu chuyện có yếu tố siêu nhiên, kỳ bí, phức tạp… thì Vũ Ngọc Đãng không ngại sáng tạo những giấc mơ muôn màu, thậm chí phi lý như Tuyết nhiệt đới, Bỗng dưng muốn khóc. Vì thế, các phim điện ảnh của Dũng Khùng đều thắng lớn về doanh thu; trong khi về phương diện giải trí, Vũ Ngọc Đãng được các nhà sản xuất đánh giá rất cao bởi những tác phẩm truyền hình của anh đều khiến già trẻ lớn bé thích mê. Nói một cách khác, Đãng Trọc như một cậu bé nông dân mang ước mơ điện ảnh đến với mọi người còn Dũng Khùng như một chàng trai thành phố lém lỉnh, giỏi tung hứng niềm vui thích làm phim của mình tới với người khác.
Sự tiếp cận truyền thông của họ cũng có những nét thú vị. Nguyễn Quang Dũng trước còn mặn mà với việc cung cấp thông tin cho cánh phóng viên, nhưng giờ anh có vẻ thích viết báo và trải lòng trên blog hơn. Trên blog, Dũng Khùng vui vẻ kể chuyện làm phim, đăng tuyển diễn viên, “trưng cầu dân ý” về kịch bản. Dường như đối với anh, blog là một diễn đàn báo chí mà anh có thể làm chủ, thu hút những người hâm mộ và khéo léo đáp trả những gì không vừa ý. Trong giới, Dũng luôn được đánh giá cao về cách cư xử ít mếch lòng ai, không chê ai bao giờ và càng không tiếc lời khen ngợi với những người cùng hợp tác. Còn Đãng Trọc có vẻ khó tính hơn! Anh nói thẳng không thích tiếp xúc với các nhà báo lắm, phải thế nào đó anh mới vui vẻ tiếp chuyện. Nhưng khi hợp thì anh sẽ nói say sưa về những điều mình theo đuổi, ước mơ. Một điều dễ nhận thấy là cả hai đang chọn người mà khen, một chiến dịch khéo léo và một kiểu chảnh có chọn lọc khiến những ai may mắn được các anh thân thiện sẽ hạnh phúc ngất ngây!
Khác với Đãng Trọc, Dũng Khùng không chịu làm phim truyền hình. Hơn ai hết, anh hiểu những bước đi của mình khi làm phim nhựa đều đã và đang rất chuẩn xác. Tất cả các phim nhựa của anh đều là những bom tấn Việt, phim sau được đánh giá tốt hơn phim trước. Anh cũng luôn có cách đáp trả những bài phê bình phim ác ý bằng việc trở thành một nhà báo văn hóa hài hước với bút danh Duku. Hơn nữa, khi đã “bắt vía” được nhà sản xuất rồi thì không tội gì không tiếp tục những ý tưởng “là lạ” của mình. Dũng đi nhiều hơn, mở rộng quan hệ và có mặt trong rất nhiều các chương trình giải trí. Vừa thấy anh sang Mỹ nói chuyện với một nhà sản xuất lại thấy làm ban giám khảo cho một cuộc thi nhảy múa ca hát của các bạn trẻ, đang đứng tên ở kịch bản này rồi lại cung cấp ý tưởng cho một loạt các talkshow khác. Năm nay, phim Tết Việt Nam sẽ có hai sản phẩm mang đậm phong cách Dũng Khùng là Nhật ký Bạch Tuyết với vai trò ý tưởng kịch bản và Những nụ hôn rực rỡ ở vai trò kịch bản kiêm đạo diễn. Còn Vũ Ngọc Đãng thì vẫn “mải miết” thể hiện thế mạnh của mình ở mảng truyền hình bằng phiên bản Việt của bộ phim truyền hình Ngôi nhà hạnh phúc với dàn sao long lanh do cả anh lẫn người bạn thân cùng phát hiện đào tạo.
Dù thế nào thì cũng phải thừa nhận một điểm rằng phim của Đãng Trọc hay Dũng Khùng đều đáp ứng được những nhu cầu cơ bản của giới khán giả Việt Nam vô tư và tràn đầy háo hức với những bộ phim về giới trẻ: dàn diễn viên nổi tiếng, diễn viên chính ngoại hình đẹp, chất lượng âm thanh và hình ảnh đảm bảo, âm nhạc chuyên nghiệp và tạo nên được những kỷ lục đáng mơ ước. Đẹp từng centimet của Đãng Trọc dẫu bị giới phê bình đánh cho tơi tả đến thế vẫn là một phim hốt bạc ác liệt trong dịp Tết Kỷ Sửu còn thương hiệu Dũng Khùng giờ đây đã đồng nghĩa với hai chữ thành công. Cả hai đều đã trở thành những nhân vật không thể thiếu của điện ảnh Việt!
Không sùng bái điện ảnh đến mức cực đoan mà thẳng thắn coi đây như một nghề để cố gắng phục vụ công chúng, cả Vũ Ngọc Đãng lẫn Nguyễn Quang Dũng đều đã và đang mang đến cho người xem những sản phẩm giải trí đầy lý thú. Và chúng ta, hãy tiếp tục thử chờ xem họ sẽ tung ra những “chiêu” gì mới trong khoảng thời gian cuối năm đầy sôi động này…
Bài viết trên tạp chí 2! Đẹp, số tháng 11/2009
