Vietnam Film Critics Community

Chơi vơi quả là một hiện tượng hiếm có của điện ảnh Việt Nam: là một phim nghệ thuật, chưa đạt một giải thưởng LHP chính thức nào, cũng chưa hề ra mắt công chúng, nhưng thật khó để thống kê hết các bài báo ưu ái viết về bộ phim, cũng như sự háo hức lớp khán giả trẻ dành cho nó. Trong một cuộc phỏng vấn, đạo diễn Bùi Thạc Chuyên từng nói, Chơi vơi là một góc nhìn khác về giới trẻ. Phải chăng vì thế, bộ phim đã thu hút được sự chú ý của lớp khán giả vốn được coi là khó chiều này, theo nhiều cách khác nhau…

Khát vọng bản năng trong từng nhân vật

Tất cả những gì Chơi vơi thể hiện không phải là một cái nhìn bề nổi thiếu chiều sâu mà là một cái nhìn bóc tách từ những hoang mang, mơ hồ của tuổi trẻ. Bộ phim kể chuyện của những con người trẻ tuổi ở một góc quan sát rất rộng. Đó là cuộc hôn nhân đặc biệt giữa Duyên và Hải. Khó có thể nói Duyên không yêu chồng khi người xem vẫn thấy cô thanh thản, hạnh phúc khi ở bên người đàn ông trẻ thơ, hồn nhiên đến khó tin ấy. Càng khó định nghĩa cho tình cảm giữa Duyên và nữ nhà văn Cầm. Đó có lẽ là một mối quan hệ đậm chất Á Đông đặt trong bối cảnh xã hội hiện đại, huyền ảo và cũng sâu sắc, đa chiều hơn một tình yêu đồng tính đơn thuần. Cầm suy sụp trong cô đơn, câm lặng hờn ghen sau đám cưới của Duyên rồi đẩy Duyên đến với Thổ – một người đàn ông xù xì, từng trải. Mối quan hệ bắt đầu từ những va chạm thể xác đã khiến Duyên cảm nhận rõ hơn sức hấp dẫn nữ tính của bản thân. Khi mối quan hệ của Cầm và Thổ chưa đi đến đâu, người xem lại được chứng kiến mối tình bạo liệt nhưng vô vọng của Vi dành cho Thổ, một thứ tình yêu vừa nhiệt thành, vừa cam chịu, bề ngoài thì buông thả kiểu như lối sống hippie của phương Tây nhưng thực chất lại u uẩn, chứa đựng nhiều hi sinh cay đắng. Đâu đó, còn là thứ tình cảm vừa tinh quái, vừa thơ ngây mà cô bé hàng xóm tên Miên dành cho Hải. Tất cả những cung bậc cảm xúc đều ở trạng thái ranh giới mà người xem có hiểu thế này hay thậm chí tin vào những điều ngược lại.

Những nhân vật trong Chơi vơi đều ít nhiều khác thường và luôn sẵn sàng… cho một cuộc nổi loạn. Đó là Duyên – một phụ nữ trẻ vẫn giữ lại những nét hồn nhiên trong sáng của một thiếu nữ. Ở ngoài gia đình, cô mạnh mẽ, năng động với nghề nghiệp hướng dẫn viên nhưng trở về nhà, cô là một thiếu nữ ngây thơ đến giản đơn. Nữ nhà văn Cầm đầy quyến rũ và bí ẩn, với sở thích kỳ quặc: thích đến đám ma hơn đám cưới! Cũng không ai hiểu Cầm nghĩ gì khi cô đẩy Duyên ngã vào vòng tay của Thổ. Còn Hải, anh chồng trẻ con của Duyên, nguyên nhân của mọi xáo trộn lại hoàn toàn không biết đến những gì đang diễn ra xung quanh! Ngay cả những nhân vật phụ cũng có thời tuổi trẻ khác thường, như người ông nội bị liệt của Duyên với một mối tình bí ẩn, còn bà nội Duyên chấp nhận cuộc hôn nhân không tình yêu suốt ngần ấy năm trời.

Nhìn tổng thể, câu chuyện của Chơi vơi rất đơn giản nhưng các nhân vật lại vô cùng phức tạp về nội tâm, trong sự biểu hiện. Họ vừa lạ lùng, khác biệt nhưng cũng vừa quen thuộc, như những hình ảnh đại diện cho những khát vọng sâu kín trong mỗi con người.

Khi đàn ông yếu mềm còn phụ nữ mạnh mẽ!

Tất cả những người đàn ông trong Chơi vơi đều không đủ sức khiến cho phụ nữ tin tưởng. Đầu tiên là Hải, không muốn lấy vợ nhưng vẫn phải chiều lòng mẹ, luôn khao khát những phút ngủ riêng mà không dám nói. Hải dựa dẫm mẹ, rồi dựa dẫm vợ, có những lúc lại “nép” vào Miên để chạy trốn nỗi sợ ở một mình trong ngôi nhà cổ. Ngay cả Thổ, người đàn ông đầy vẻ nam tính chỉ thể hiện được ưu thế của mình trong những cuộc tình mà anh ta là kẻ chủ động săn mồi. Nhưng trước cái chết của Vi, nỗi hoang mang đã khiến cả con người Thổ trở thành một khối của những đổ vỡ. Đó cũng là nỗi đau đớn, bơ vơ của ông bố Miên sau khi người người vợ bỏ đi, đành bấu víu vào những trận chọi gà, những chén rượu quên ngày tháng. Đàn ông trong Chơi vơi là những gã trẻ con lớn xác, càng rướn mình nạt nộ, càng bộc lộ những điểm yếu của bản thân.

Trong khi đó, “phái yếu” lại thể hiện được cái mạnh mẽ của bản thân, đối lập với sự mờ nhạt của người đàn ông trong cả cuộc sống gia đình lẫn xã hội. Sức mạnh ấy chính là ở thái độ bình thản đến lạnh lùng của Cầm. Cô không chỉ làm chủ ngôi nhà cổ mà còn biết cách chi phối cái thế giới nhộn nhạo bên ngoài bằng những cú điện thoại, những trang viết sột soạt, ánh mắt nhìn xuống đường từ cửa sổ. Hay như bà mẹ góa của Cầm, cặm cụi chăm sóc con gái từng nồi lá xông mà chẳng để ý đến sự héo mòn năm tháng bên chiếc khung thêu. Nhưng trớ trêu thay, dù sớm hay muộn, “phái yếu” sẽ lại cố tìm chỗ nương tựa, niềm an ủi ở những người đàn ông mềm yếu hơn họ gấp nhiều lần. Duyên tìm cách bằng lòng với cuộc hôn nhân với Hải, người cô vừa mới quen, kém cô hai tuổi, đơn giản tới ngây ngô; Cầm dựa vào Thổ để níu kéo mối quan hệ của mình với Duyên; Vi, sẵn sàng đến với Thổ bất cứ lúc nào, vô điều kiện… Có thể nói những người phụ nữ trong Chơi vơi đều sẵn sàng yêu thương tới mức phục tùng người đàn ông trong mối quan hệ của mình!

Một điều trớ trêu khác là người phụ nữ lại dành phần còn lại của sức lực để chống đối những người cùng giới tính. Câu nói “Nó đã được thằng bé rồi, nó còn muốn gì nữa” của mẹ chồng Duyên cứ trở đi trở lại trong phim như một nỗi ấm ức truyền kiếp mà những người phụ nữ dành cho nhau. Tất cả khiến Chơi vơi giống như một tiếng thở dài cho thân phận những người đàn bà đầy sức mạnh nhưng sinh nhầm thời và những người đàn ông yếu đuối, phải gồng mình cáng đáng để trở thành “kẻ mạnh.” Bộ phim kết thúc và để lại một dấu hỏi lớn đầy ám ảnh cho bạn trẻ xem phim – những người luôn muốn cắt nghĩa rõ ràng mọi hiện tượng cuộc sống: rằng đâu là ranh giới đích thực của tình yêu?

Cơn mưa cảm xúc của những người trẻ

Đặc trưng của ngôn ngữ kể chuyện trong Chơi vơi chính là sự tương phản. Những nhân vật trong phim luôn phải đối diện với những mâu thuẫn của chính mình. Cầm dù mạnh mẽ đến mấy cũng chỉ quanh quẩn trong ngôi nhà cổ, bất lực với những thay đổi của Duyên – mà cô chính là một phần tác giả. Hải, ngu ngơ, mềm yếu nhất lại không hề có tổn thương tinh thần nào sau một loạt những biến cố. Còn chính Thổ mới là người suy sụp nhất, sau cái chết của người tình.

Ngoài sự tương phản trong tính cách và số phận mỗi nhân vật, Chơi vơi còn đậm đặc sự tương phản của những mảng màu sắc và không gian độc đáo. Bộ phim có cách kể chuyện bằng hình ảnh khá riêng biệt. Hầu hết các cảnh quay được thực hiện trong ánh sáng chủ khá yếu, với những mảng miếng ấn tượng, nhờ thế càng thể hiện được những phần góc cạnh trên cơ thể nhân vật. Cảm xúc tinh tế cuả nhân vật hiện lên qua tạo nên không khí có phần u uẩn. Nhịp điệu của phim rất chậm góp phần làm những chuyển động ngầm trong nội tâm của nhân vật càng trở nên ám ảnh. Trong phim cũng ít đối thoại nhưng tất cả những câu thoại đều được giữ ở nhịp độ vừa phải, là thoại cho tính cách của nhân vật chứ không chú trọng vào chuyển tải thông tin câu chuyện.

Bối cảnh trong Chơi vơi được chăm chút vô cùng tinh tế. Ngôi nhà cổ, chiếc áo lụa, nồi lá xông, phòng tắm với chiếc bồn làm từ thùng đựng nước, đường phố Hà Nội chật cứng người xe… Quan trọng nhất là đạo diễn và quay phim đã tạo được không gian cho những lát cắt cuộc sống của nhân vật trong những chuyển động huyền ảo, hơi lỳ lạ mà không mắc vào cách kể chuyện đơn điệu hay minh họa. Có thể nói nhà quay phim Lý Thái Dũng đã rất thành công trong những sáng tạo hình ảnh của mình. Có những cảnh quay trong phim phiêu linh, đẹp đến ngỡ ngàng. Đó là cảnh Cầm và Duyên khỏa thân chùm chăn ngồi xông hơi nói chuyện với nhau sau những ngày tháng tơi tả, là cảnh Hải ngụp lặn dưới dòng nước mát của dòng sông, cảnh Miên cô bé ngụp lặn trong cái lu nước, cảnh Thổ rạch từng nhát dao trên chiếc áo cưới của Duyên…

Nhưng nét nghệ thuật độc đáo nhất của Chơi vơi, hẳn phải là những cơn mưa được khai thác triệt để nhằm diễn tả những cung bậc khác nhau của cảm xúc. Những cơn mưa trong Chơi vơi của Bùi Thạc Chuyên là người bạn đồng hành với mọi trạng thái cảm xúc. Mưa rất nhiều, mưa trên phố, mưa trên những ô cửa sổ, cửa kính ô tô, mưa trên bãi biển… Mưa khi lần đầu tiên Thổ và Duyên gặp nhau, mưa khi Hải xa Duyên, ngồi nghe Miên kể chuyện và nói về cái ước mơ được vòi tắm hoa sen. Mưa như nói lên những cảm xúc tràn ngập của con người, mãnh liệt mà mềm mại. Nó dội xuống và làm trôi đi như cái mệt mỏi, hoài nghi khi nhân vật phải đối diện với những mối quan hệ giằng xé, những khát khao rất đỗi mong manh. Cái kết với trận ngập lụt càng khiến cho bộ phim trở nên mênh mang hơn, nỗi buồn như được kéo dài thêm.

Có thể nói, qua Chơi vơi, đạo diễn Bùi Thạc Chuyên đã vượt qua ngôn ngữ đối thoại thông thường để chuyển tải thông điệp tới cho người xem. Diễn viên Linh Đan từng phát biểu, cảm xúc bao trùm bộ phim chính là sự cô đơn, sự ràng buộc của trách nhiệm với gia đình, xã hội dường như đã trở thành quy luật muôn đời. Thế nên bất kỳ một người trẻ Việt Nam hay mang quốc tịch nào khác khi xem Chơi vơi, hẳn đều có thể tìm thấy mình trong những Duyên, Cầm, Hải và các nhân vật khác.

Thông tin chính về bộ phim

Bộ phim Chơi vơi do Hãng phim truyện I sản xuất

Đạo diễn: Bùi Thạc Chuyên
Kịch bản: Phan Đăng Di
Quay phim: Lý Thái Dũng
Họa sỹ: Lã Quý Tùng
Nhạc sỹ: Ngọc Đại

Các diễn viên chính

Hải Yến vai Duyên
Phạm Linh Đan vai Cầm
Johnny Trí Nguyễn vai Thổ
Duy Khoa vai Hải
Linh Dung vai Vi

Tóm tắt phim

Cô hướng dẫn viên trẻ tuổi Duyên kết hôn với Hải, một anh chàng lái taxi kém cô hai tuổi. Nữ nhà văn Cầm, người bạn gái thân thiết của Duyên, mang một mối ghen thầm từ sau đám cưới ấy. Để che giấu tình cảm dành cho Duyên, Cầm đã đẩy Duyên vào cuộc ngoại tình bạo liệt với Thổ. Đó là sự khởi cho những mối quan hệ tình cảm chồng chéo phức tạp, nằm ngoài ràng buộc của những luân lý truyền thống.

Bộ phim sẽ được khởi chiếu trên toàn quốc từ ngày 13/11/2009

Hàn Thuỷ

Bản rút gọn của bài viết đã được đăng trên tạp chí 2! Đẹp, số tháng 12/2009